مرجّح حدوث عالم در لا يزال مسألهء مهمى كه مطمح نظر فلاسفه بوده و از مباحثى است كه مطارح انظار حكماست ، مسألهء ربط حادث به قديم است « 1 » كه هر گونه اين وجودات حادث را به مبدأ قديم كه علت تامهء موجودات است ربط دهيم به ناچار خلاف ضرورت و يا خلاف برهان علمى مرتكب خواهيم شد ؛ زيرا اگر بگوييم اينهايى را كه مىبينيم چند سال قبل نبودند و بعد موجود شدند قديم هستند ، خلاف ضرورت است . و اگر بگوييم ارادهء حق حادث است از آن اصل محكم توحيد دست برداشته‌ايم و آن اين است كه او يك ذات مقدس قديم است و اوصاف ذاتيهء او عين ذات اقدس اوست ؛ چون اين اوصاف از حيثيتى از حيثيات ذات او منتزع است و اصل ذات قديم است . پس اين اوصاف كه از حيثيتى از حيثيات ذات انتزاع شده ، لا يزال خواهد بود . و اگر بگوييم انفكاك معلول از علت تامه جايز است ، خلاف برهان است و يا اگر قائل به وسائط باشيم و بگوييم علت اين حوادث امروزه مثلًا غير خداست ، مشرك شديم ؛ چون فاعليت حقيقى مختص ذات واجب الوجود است و فيض وجود ، حق طِلق اوست و ديگران گداى خزانهء فيض اويند . بعضى از محدثين ما خود را راحت نموده قائل به حدوث ارادة اللّه شده‌اند ؛ « 2 » چون

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به : قبسات ، ص 303 ؛ اسفار ، ج 3 ، ص 68 و 128 ؛ رسالهء حدوث ، در مجموعه رسائل صدر المتألهين ، ص 51 . ( 2 ) - مرآة العقول ، ج 2 ، ص 23 ؛ بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 144 .