نشود - حكم به وقفى بودن آن نمىشود ؛ زيرا احتمال دارد كه او آن را نوشته تا وقف نمايد چنان كه چنين چيزى بسيار اتفاق مىافتد . مسأله 98 - اگر عين وقفى از اعيان زكات‌دار باشد مانند گاو و گوسفند و شتر ، زكات آن بر موقوف عليهم واجب نيست ؛ اگر چه حصهء هر كدام از آن‌ها به حدّ نصاب برسد . و اما اگر نماى آن از چيزهاى زكات‌دار باشد مانند انگور و خرما ، پس در وقف خاص ، بر هر كدام از موقوف عليهم كه حصه‌اش به حدّ نصاب برسد ، زكات واجب است ؛ زيرا آن‌ها ملك طلق ايشان است ، به خلاف وقف عام ، حتى در مثل وقف بر فقرا ؛ زيرا آن ، ملك هيچ‌كدام از آن‌ها نيست مگر بعد از قبض آن . البته اگر مثلًا حصهء فقير از حاصل روى درخت قبل از وقت تعلق زكات - به تفصيلى كه در كتاب زكات گذشت - به او داده شود ، در صورتى كه به حدّ نصاب برسد ، زكات آن بر او واجب است . مسأله 99 - وقفى كه بين بعضى از طايفه‌ها متداول است كه به ميش يا ماده گاو روى مىكنند و به الفاظى كه بين آن‌ها متعارف است ، تكلم مىكنند و مقصود آن است كه آن حيوان بماند و اولاد ذكورش كشته شوند و اولاد ماده‌اش بمانند و به همين منوال ، ظاهراً باطل است ؛ زيرا شرايط صحت وقف تحقق نيافته . خاتمه خاتمه مشتمل بر دو امر است : يكى از آن‌ها در حبس و آنچه ملحق به آن است مىباشد و دومى از آن‌ها در صدقه است . حبس و نظاير آن مسأله 1 - براى شخص جايز است كه ملكش را بر هر چه كه وقف بر آن صحيح است حبس نمايد ، به اينكه منافع آن ، در امرى كه آن را تعيين كرده ، طبق آنچه معين نموده مصرف شود ؛ پس اگر آن را بر راهى از راه‌هاى خير و محل‌هاى عبادت مثل كعبهء معظّمه و مساجد و مشاهد مشرفه حبس نمايد ، در صورتى كه مطلق باشد يا به دوام آن تصريح كند ، پس رجوعى بعد از قبض آن نيست و به ملك مالك برنمىگردد و ارث برده نمىشود و