و ابديتِ حقيقتِ واحد در مقام ظهورْ مندك در بطون و ازليت احدى است . و لهذه الجهة قال بعض الأكابر من أهل الحقّ : إنّ « الواحد الأحد » اسم واحد مركّب ك « بعلبك » و « معديكرب » « 1 » . و از أسماء حاكم بر مظاهر اخروى ، هنگام قيامت كبرى ، اسم مبارك « الأحد » و « الواحد » است . [ گفتار در احديت لا به شرط ] گاهى اراده شود از احديتْ « احديت لا به شرط » ؛ به اين معنا كه مقابلهء با كثرت در آن لحاظ نشود ؛ و فقط يك تعين ، كه ظهور ذاته بذاته و كونه واحداً ظاهراً لذاته فَحَسْبُ باشد ، در آن ملاحظ گردد . به اين اعتبار حضرت « عمائيه » نيز به آن اطلاق گرديده است . احديت لا به شرط از هر قيد ، از جمله قيد اطلاق ، « احديت ذاتيه » است كه به مقام « غيب الغيوب » اطلاق مىشود كه آن نه مقيد است ، و نه مطلقِ مقيد به اطلاق . بلبل خوش الحان ديار تجريد و دستان‌سراى كشور توحيد ، عبدالرحمان جامى ، نظر به « احديت لا بشرطيه » داشته كه فرموده است : « در آن خلوت كه‌هستى بىنشان بود * به كنج نيستى عالم نهان بود وجودى بود از نقش دويى دور * ز گفتگوى مايى و تويى دور وجودى مطلق از قيد مظاهر * به نور خويشتن بر خويش ظاهر دل آرا شاهدى در حجلهء غيب * مبرا دامنش از تهمت عيب

--> ( 1 ) - الفتوحات المكّية ، ج 2 ، ص 57 .