كه درجات ولايت را پيموده ، و در حدى قرار گرفته است كه از عهدهء بيان علوم و احوال و مقامات حضرت ختمى نبوت و ولايت به‌سهولت برآمده است ؛ و لسان او و قلم او ، كه وسيلهء نگارش چنين اثر بىنظيرى گرديد ، از جهت نهايت قربْ در كف كاتب غيبى قرار داشته است ، و در آنچه بر او القا مىشده احكام سوائيت و غيريتْ مغلوب جهت ربّى و الهى و يلى الحقى بوده است ، و ملهم به الهامات خاص مقرّبان و اظهار يافت آنچه بر قلب آنان وارد مىشده است بوده ؛ و مىتوان گفت او در حكم شجرهء موسى بود كه عنان اختيارش در يد واسطه در فيض قرار داشته و معانى از وجه خاص بر ضميرش نازل مىگرديده است . بايد توجه داشت كه كمل ، كه در آنان جهت غيريت ضعيف است و احكام روح غالب است ، از غيب وجود تغذيه مىشوند : « قوّت جبريل از مطبخ نبود * بود از ديدار خلّاق ودود « 1 » » « * »

--> ( 1 ) - مثنوى معنوي ، ص 344 ، دفتر سوم ، بيت 6 . ( * ) - در هرعصرى افرادى يا فردى ديده مىشوند كه وضع حال و سرگذشت آنان عقل را حيران مىكند . در امت مرحومه اوليائى يافت مىشوند كه خواجة عوالم غيب و شهود فرمود : و منهم على قدم موسى ؛ و منهم على قدم إدريس . آخوند ملا حسن نايينى ، هم عصر تلاميذ آخوند ملا على بن جمشيد نورى - نوّر اللّه مرقده - يكى از آنان بود . او از ابدال و اوتاد زمان خود بود . و ارباب تحقيق و استادان فن متفق بودند بر بزرگى او و حيران بودند از وضع زندگى او . مرحوم ميرزا حسن خان ، فرزند محمد ابراهيم خان ، تحويلدار معاصر محمد شاه قاجار ، در كتاب يا رسالهء جغرافياى شهر اصفهان ( كه به همت استاد دانشمند ، حضرت آقاى دكتر منوچهر ستوده ، در سال 1342 خورشيدى چاپ -