مقام اتصاف به « الوهيت » يا « واحديت » واحد حقيقى است ؛ و مظهر آن نيز ، در مذاق قومى ، حقيقت محمديه است كه اصل كافهء قابليات در مقام علم و منشأ اصل فاعلى در مقام عين است . و ارباب نظر آن مظهر واحد را « عقل اوّل » گويند ، كه خالى از كثرت - در خارج نه به حسب مفهوم - نيست . و اين كثرت در حق تعالى نيست . اين جهتِ امكانى لازم تنزل وجود از سماء اطلاق است به اراضى تقييد ، و همان منشأ كثرات است . صفت « امكان » ام الكثرات ، و منشأ انتزاع آن حد حاصل از تنزل است . در مبدأ هستى وجودْ حد ندارد ، غيرمتناهى است به اعتبار شدت نوريت و وجود ؛ و عقلْ متصف به عدم تناهىِ شدّى نمىباشد . حقيقت وجود به شهود واحد مشاهده نمايد ذات خود را و اعيان را كه صور معلوميت ذات‌اند . و به همين شهود ، يعنى شهود ذاتى ، مشاهده نمايد همهء تعيّنات حاصل از تجلى در مظاهر را ؛ و با همان شهود مشاهده نمايد أسماء الهيهء مستجن در حقيقت خارجى وجود را به استجنان علم اجمالى و تفصيلى . به عبارت واضح‌تر ، تعيّن احدى و واحدى و ظهور و تجلى حق به « فيض اقدس » و تعيّن حقيقت وجود به صور اسمائيه و اعيان ثابته ، موجب كثرت حق به اعتبار اتصاف او به « احديت » نمىشود ، و حصول كثرت و تعدد جهات و اعتبارات را در وجود محض ايجاب نمىكند ؛ بلكه كثرتْ امرى عقلى و تعيّن أسماء به صور قدريه فقط به اعتبار تحليل عقل است و بس . كثرت از ناحيهء تجلى أسماء در جلباب اعيان ثابته حاصل مىگردد ؛ چه آنكه وجود و كمالات خاص آن از جهت اطلاق و