معنوى در خويشتن ايجاد نمايد ، و پرده‌هاى سياهى را كه روى قلب او سايه افكنده كنار زند ، در اسفل سافلين كه آخرين حجب ظلمانى است قرار دارد : ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ « 1 » . در صورتى كه خداوند عالم بشر را در عالىترين مرتبه و مقام آفريده است : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ « 2 » . كسى كه از هواى نفس پيروى مىكند و از روزى كه خود را شناخته به غير عالم ظلمانى طبيعت توجهى ندارد و هيچ‌گاه فكر نمىكند كه ممكن است غير از اين دنياى آلودهء تاريك ، جا و منزل ديگرى هم وجود داشته باشد ، در حجاب ظلمانى فرو رفته ، مصداق أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ « 3 » گرديده است . او با آن قلب آلوده به گناهى كه در پردهء ظلمانى پوشيده شده و روح گرفته‌اى كه بر اثر كثرت گناه و معصيت از حق تعالى دور گشته ، آن هواپرستىها و دنياطلبىهايى كه عقل و چشم حقيقت‌بين او را كور كرده است ، نمىتواند از حجاب‌هاى ظلمانى برهد ، چه رسد اين‌كه حجب نورانى را پاره كرده ، انقطاع الى اللَّه حاصل نمايد . او خيلى معتقد باشد كه مقام اولياى خدا را منكر نشود ، عوالم برزخ ، صراط ، معاد ، قيامت ، حساب ، كتاب ، بهشت و جهنم را افسانه نخواند . انسان بر اثر معاصى و دلبستگى به دنيا به‌تدريج اين حقايق را منكر مىگردد ؛ مقامات اوليا را انكار مىكند ، با اين‌كه مقامات اوليا بيش از اين چند جمله‌اى كه در دعا و مناجات وارد شده ، نمىباشد .

--> ( 1 ) - « سپس او را به پايين‌ترين مراتب برمىگردانيم » . ( التين ( 95 ) : 5 ) ( 2 ) - « هر آينه انسان را در بهترين آفرينش آفريديم » . ( التين ( 95 ) : 4 ) ( 3 ) - « به سوى زمين گراييد ( پستى طلبيد ) و هواى نفس خويش را پيروى كرد » . ( الأعراف ( 7 ) : 176 )