مىسازد : با گرفتارىهاى گوناگون ، ابتلائات ، فقر ، مرض ، آنان را متوجه مىنمايد . مانند يك طبيب حاذق ، يك پرستار ماهر و مهربان مىكوشد كه اين بشر مريض را از بيمارىهاى خطرناك روحى علاج بخشد . اگر بنده مورد عنايت حق باشد ، اين ابتلائات برايش پيش مىآيد تا بر اثر آن به حق تعالى توجه پيدا كند و مهذب گردد . راه همين است و غير از اين راهى نيست ؛ ولى انسان بايد با پاى خويش اين راه را بپيمايد تا نتيجه بگيرد ؛ و اگر از اين راه هم نتيجه‌اى به دست نيامد و بشر گمراه معالجه نشد و استحقاق نعمت‌هاى بهشتى را نيافت ، در موقع نزع و جان دادن ، فشارهايى بر او وارد مىكند ؛ بلكه برگردد و متوجه شود . باز هم اگر اثر نبخشيد ، در قبر و عالم برزخ و در عقبات هولناك بعد از آن ، فشارها و عذاب‌هايى وارد مىآورد تا پاك و منزه گردد و به جهنم نرود . تمام اين‌ها عناياتى است از جانب حق تعالى كه از جهنمى شدن انسان جلوگيرى نمايد . اگر با تمام اين عنايات و توجهات حقهء بارى تعالى معالجه نشد چطور ؟ ناچار نوبت آخرين علاج كه همانا داغ كردن است مىرسد . چه بسا كه انسان ، مهذب و اصلاح نشود و اين معالجات مؤثر واقع نگردد ، و محتاج باشد كه خداوند كريم مهربان بندهء خود را به آتش اصلاح كند ؛ همانند طلايى كه بايد در آتش ، خالص و پاك گردد . در ذيل آيه شريفهء لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً « 1 » روايت شده كه اين « حُقْب » براى اهل هدايت و كسانى است كه اصل ايمانشان محفوظ باشد « 2 » . براى من و

--> ( 1 ) - « در آن ( جهنّم ) روزگاران دراز درنگ كنند » . ( النبأ ( 78 ) : 23 ) و حُقب يا حُقُب ، زمان دراز . ( 2 ) - و روى العيّاشي باسناده عن حمران ، قال سألت أبا جعفر عليه السلام عن هذه الآية : ( لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً ) فقال : « هذِهِ فِي الذينَ يَخْرُجُونَ مِنَ النار » . عياشى با سند خود از حمران روايت مىكند كه از امام باقر عليه السلام در مورد آيه « در آن مدت‌ها درنگ مىكنند » پرسش كردم . حضرت فرمودند : « اين در مورد كسانى است كه از آتش خارج مىشوند » . ( مجمع البيان ، ج 10 ، ص 643 ، ذيل آيهء 23 سورهء نبأ )