ما همه در صراط هستيم و صراط از متن جهنم عبور مىكند « 1 » ، باطنش در آن عالم ظاهر مىشود . و در اين جا هر انسانى صراطى مخصوص به خود دارد و در حال سير است ؛ يا در صراط مستقيم كه منتهى به بهشت مىشود و بالاتر ، و يا صراط منحرف از چپ ، يا منحرف به سوى راست كه هر دو به جهنم منتهى مىشوند . و ما از خداوند منّان آرزوى صراط مستقيم مىكنيم : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ « 2 » كه انحراف از يك سو است وَ لَا الضَّالِّينَ كه انحراف از سوى ديگر . و اين حقايق در حشر به طور عيان مشهود مىشود . صراط جهنم كه در توصيف آن از حيث دقت و حِدّت و ظلمت نقل گرديده است « 3 » ، باطن صراط مستقيم در اين جهان است . چه بسيار راه دقيق و ظلمانى است و چه مشكل است عبور از آن براى ما واماندگان ، آنان كه بىهيچ انحرافْ راه را طىّ نمودند ، « جُزْنَا وَهِيَ خامِدَة » « 4 » گويند و هر كس به اندازهء سيرش در اين صراط در آن‌جا نيز همين سير منعكس گردد . غرورها و اميدهاى كاذب شيطانى را كنار گذار و كوشش در عمل و تهذيب و

--> ( 1 ) - « إنّ الصِّراطَ جِسْرٌ عَلى مَتْنِ جَهَنَّم يَمُرُّ عَلَيْهِ الْخَلائق » . ( علم اليقين ، ج 2 ، ص 967 ؛ بحار الأنوار ، ج 7 ، ص 321 ، حديث 12 ) ( 2 ) - « ( پروردگارا ) ما را به راه راست هدايت فرما ، راه آنان كه به آنها نعمت دادى ، نه راه كسانىكه بر آنها خشم فرمودى و نه راه گم‌گشتگان » . ( الفاتحة ( 1 ) : 6 - 7 ) ( 3 ) - ر . ك : بحار الأنوار ، ج 8 ، ص 64 - 71 . ( 4 ) - « ما از جهنّم عبور كرديم در حالى كه جهنّم خاموش بود » . ( تفسير القرآن الكريم ، ( تأويلات ملّا عبدالرزّاق كاشانى ) ابن عربى ، ج 2 ، ص 24 ؛ شرح فصوص الحكم ، قيصرى ، ص 846 ؛ علم اليقين ، ج 2 ، ص 971 )