تا آنچه عقل با برهان ثابت نموده ، به دل نرسد و قلب به آن ايمان نياورد ، ادب حضور به جا نياورند ، و آنان كه حضور حق تعالى را به دل رساندند و ايمان به آن آورده‌اند ، گرچه با برهان سر و كار نداشته باشند ادب حضور به جا آورند و از آنچه با حضور مولا منافات دارد اجتناب كنند . پس علوم رسمى ، هر چند فلسفه و علم توحيد ، خود حجابند و هر چه بيشتر شوند حجاب غليظتر و افزون‌تر گردد . و چنانچه مىدانيم و مىبينيم لسان دعوت انبياء - عليهم السلام - و اولياى خُلَّص - سلام اللَّه عليهم - لسان فلسفه و برهان رايج نيست ، بلكه آنان با جان و دل مردم كار دارند و نتايج براهين را به قلب بندگان خدا مىرسانند و آنان را از درون جان و دل هدايت مىنمايند . و مىخواهى بگو : فلاسفه و اهل براهين حجاب‌ها را افزون كنند و انبيا - عليهم السلام - و اصحاب دل ، كوشش در رفع حجاب كنند ، لهذا تربيت‌شدگان اينان ، مؤمنان و دل باختگانند و تربيت‌شدگان و شاگردان آنان ، اصحاب برهان و قيل و قالند و با دل و جان ، سر و كار ندارند . و آنچه گفتم به آن معنى نيست كه به فلسفه و علوم برهانى و عقلى نپرداز و از علوم استدلالى روى گردان كه اين خيانت به عقل و استدلال و فلسفه است ، بلكه به آن معنى است كه فلسفه و استدلال راهى است براى وصول به مقصد اصلى و نبايد تو را از مقصد و مقصود و محبوب ، محجوب كند ، يا بگو اين علوم عبورگاه به سوى مقصد هستند و خود مقصد نيستند و دنيا مزرعهء آخرت است « 1 » و علوم رسمى مزرعه وصول به مقصودند ، چنانچه عبادات نيز عبورگاه

--> ( 1 ) - « الدنيا مزرعة الآخرة » . ( عوالي اللآلي ، ج 1 ، ص 267 ، حديث 66 ؛ علم اليقين ، ج 1 ، ص 347 ؛ إحياء علوم الدين ، ج 4 ، ص 31 )