سوم شيعه در توسعه يافتن تشيّع و بويژه در مناطق دور از مركز خلافت ؛ مانند عراق و يمن و ايران كمك بسزايى كرد . گواه اين سخن اين است كه در زمان امامت پيشواى پنجم شيعه كه هنوز قرن اول هجرى تمام نشده و چهل سال از شهادت امام سوم نگذشته بود ، به مناسبت اختلال و ضعفى كه در حكومت اموى پيدا شده بود ، شيعه از اطراف كشور اسلامى مانند سيل به دور پيشواى پنجم ريخته به اخذ حديث و تعلم معارف دينى پرداختند 79 . هنوز قرن اول هجرى تمام نشده بود كه چند نفر از امراى دولت شهر قم را در ايران بنياد نهاده و شيعه نشين كردند 80 ولى در عين حال شيعه به حسب دستور پيشوايان خود ، در حال تقيه و بدون تظاهر به مذهب زندگى مى كردند . بارها در اثر كثرت فشار سادات علوى بر ضد بيدادگريهاى حكومت قيام كردند ولى شكست خوردند و بالا خره جان خود را در اين راه گذاشتند و حكومت بى پرواى وقت در پايمال كردن شان فروگذارى نكرد . جسد زيد را كه پيشواى شيعه زيديه بود از قبر بيرون آورده به دار آويختند و سه سال بر سر دار بود ، پس از آن پايين آورده و آتش زدند و خاكسترش را به باد دادند ! ! 81 به نحوى كه اكثر شيعه معتقدند امام چهارم و پنجم نيز به دست بنى اميه با سمّ درگذشتند 82 و درگذشت امام دوم و سوم نيز به دست آنان بود .

--> ( 79 ) ر . ك : بحث امام شناسى همين كتاب . ( 80 ) معجم البلدان ، ماده ( قم ) ( 81 ) مروج الذهب ، ج 3 ، ص 217 - 219 . تاريخ يعقوبى ، ج 3 ، ص 66 . ( 82 ) بحار ، ج 12 و ساير مدارك شيعه .