روز بر فعاليت خود مى افزودند . على نيز كه دستش از تربيت عمومى مردم كوتاه بود به تربيت خصوصى افراد مى پرداخت . در اين 25 سال ، سه تن از چهار نفر ياران على عليه السّلام كه در همه احوال در پيروى او ثابت قدم بودند ( سلمان فارسى و ابوذر غفارى و مقداد ) در گذشتند ولى جمعى از صحابه و گروه انبوهى از تابعين در حجاز و يمن و عراق و غير آنها در سلك پيروان على درآمدند و در نتيجه پس از كشته شدن خليفه سوم ، از هر سوى به آن حضرت روى نموده و به هر نحو بود با وى بيعت كردند و وى را براى خلافت برگزيدند . انتهاى خلافت به اميرالمؤ منين على ( ع ) و روش آن حضرت خلافت على عليه السّلام در اواخر سال 35 هجرى قمرى شروع شد و تقريبا چهار سال و پنج ماه ادامه يافت . على عليه السّلام در خلافت ، رويه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را معمول مى داشت 44 و غالب تغييراتى را كه در زمان خلافت پيشينيان پيدا شده بود به حالت اولى برگردانيد و عمال نالايق را كه زمام امور را در دست داشتند از كار بر كنار كرد 45 . و در حقيقت يك نهضت انقلابى بود و گرفتاريهاى بسيارى در بر داشت . على عليه السّلام نخستين روز خلافت در سخنرانى كه براى مردم نمود چنين گفت : ( آگاه باشيد ! گرفتارى كه شما مردم هنگام بعثت پيغمبر خدا داشتيد امروز دوباره به سوى شما برگشته و دامنگيرتان

--> ( 44 ) تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 154 . ( 45 ) تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 155 مروج الذهب ، ج 2 ، ص 364 .