تفكر در مبدأ آفرينش و سرانجام جهان و جهانيان تفكر فلسفى ناميده مىشود . و ( جدل ) حجتى است كه همه يا برخى از مواد آن از مشهورات و مسلّمات گرفته شود چنان كه در ميان گروندگان اديان و مذاهب معمول است كه در داخل مذهب خود ، نظريات مذهبى را با اصول مسلمه آن مذهب ، اثبات مى كنند . قرآن كريم هر دو شيوه را به كار بسته و آيات بسيارى در اين كتاب آسمانى در هر يك از اين دو شيوه موجود است : اولًا : به تفكر آزاد در كليات جهان هستى و در نظام كلى عالم و در نظامهاى خاص مانند نظام آسمان و ستارگان و شب و روز و زمين و نباتات و حيوان و انسان و غير آنها امر مىكند و با رساترين ستايش از كنجكاوى عقلى آزاد مى ستايد . و ثانيا : به تفكر عقلى جدلى كه معمولًا بحث كلامى ناميده مىشود مشروط به اينكه با بهترين صورتى ( به منظور اظهار حق ، بى لجاجت مقرون به اخلاق نيكو ) انجام گيرد ، امر نموده است ؛ چنان كه مى فرمايد : ( ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ 147 پيش قدمى شيعه در تفكر فلسفى و كلامى در اسلام كاملًا روشن است كه از روز اول ، گروه اقليت شيعه از اكثريت تسنن جدا شده پيوسته با مخالفين خود در نظريات خاصه اى كه داشت به محاجه مى پرداخت . درست است كه محاجه دو طرفى

--> ( 147 ) سوره نحل ، آيه 125 .