السيد الطباطبائي

54

قرآن در اسلام ( طبع جديد ) ( فارسى )

كرده‌اند از تأويل همه قرآن اين استفاده را نموده‌اند نه تنها از حروف مقطعه فواتح سور . بعضى گفته‌اند : تأويل متشابه در آيه اشاره به قصهء معروفى است « 1 » كه به موجب آن يهود مىخواستند از حروف مقطعه اوايل سور مدت بقاء و دوام اسلام را به دست آورند و پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله با خواندن فواتح سور يكى پس از ديگرى حساب ايشان را مختل ساخت . اين سخن نيز بىوجه مىباشد ، زيرا درصورت راستى اين قصه و درستى روايت سخنى بوده كه برخى از يهود گفته‌اند و در همان مجلس پاسخ خود را گرفته‌اند و اين واقعه درخور آن اهميت نيست كه در آيه كريمه به مسئلهء تأويل متشابه و اتّباع آن داده شده . علاوه بر اين كه سخن يهود فتنه‌اى در برنداشته ، زيرا اگر دينى حق باشد موقت يعنى قابل نسخ بودن آن لطمه به حقانيت آن نمىزند چنان كه اديان آسمانى قبل از اسلام همين حال را داشته‌اند و بر حق بودند . ثانياً : لازمه اين قول اين است كه كلمه « تأويل » در آيه كريمه به معناى مدلول و معناى خلاف ظاهر بوده باشد و هم اختصاص به آيات متشابهه داشته باشد و هر دو مطلب درست نيست و ما در بحثى كه در آينده از تأويل و تنزيل خواهيم كرد روشن خواهيم ساخت كه اولًا : « تأويل » در عرف قرآن از قبيل معنى و مدلول نيست كه لفظى بر آن دلالت لغوى داشته باشد و ثانياً : همه آيات قرآنى اعم از محكم و متشابه تأويل دارند نه تنها آيات مشابهه . ثالثاً : در آيه كريمه كلمه « آيات محكمات » را با جمله « هن ام‌الكتاب » توصيف نموده و مدلول آن اين است كه آيات محكمه به امهات مطالب كتاب مشتملند و

--> ( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 16 ؛ تفسير قمى اول سورهء بقره و تفسير نورالثقلين ، ج 1 ، ص 22