خواجه نصير الدين الطوسي ( مترجم : شاهرودى )

109

جواهر الفرائض در ارث با ترجمه فارسى ( فارسى ) قسمت 2

عدد مورد نظر با ضرب كسر يكى از دو عدد در ديگرى به دست مىآيد ؛ مثلاً اگر بخواهيم عددى را كه بر « 9 » و « 15 » قابل قسمت باشد به‌دست آوريم چون اين دو عدد در كسر ( 3 ) مشتركند ، يك سوم يكى از دو عدد را در ديگرى ضرب مىكنيم كه عدد « 45 » به دست مىآيد و اين كوچكترين عددى است كه قابل قسمت بر دو عدد « 9 » و « 15 » مىباشد . و اگر دو عدد متباينان باشند ، عدد مورد نظر با ضرب يكى از دو عدد در ديگرى به‌دست مىآيد ؛ مثلاً اگر بخواهيم كوچكترين عددى را كه بردو عدد « 7 » و « 10 » قابل‌قسمت است به‌دست آوريم ، آن عدد حاصل ضرب « 7 » در « 10 » يعنى هفتاد خواهد بود . فصل : [ كيفيّت به دست آوردن كوچكترين مخرج مشترك ميان سه عدد يا بيشتر ] اگر بخواهيم كوچكترين عددى راكه بر چند عدد مختلف قابل قسمت است به‌دست آوريم نيز به همين ترتيب عمل مىكنيم ؛ زيرا وقتى عدد قابل قسمت بر دو عدد از آنها را به‌دست آورى ، و سپس عدد قابل قسمت برآن دو و عدد سوم را به‌دست آورى ، و آنگاه عدد قابل قسمت بر آن سه و عدد چهارم را به‌دست آورى در اين صورت عدد قابل قسمت بر همه اعداد را به‌دست آورده‌اى . مثال : براى به‌دست آوردن كوچكترين عددى كه بر « 3 » و « 4 » و « 5 » و « 6 » و « 8 » قابل قسمت است به اين ترتيب عمل مىكنيم : عدد قابل قسمت بر « 3 » و « 4 » را كه « 12 » است به‌دست مىآوريم ؛ زيرا اين دو متباينان هستند [ و همان طور كه گفتيم عدد قابل قسمت بر دو عدد متباين از حاصل ضرب آن دو به‌دست مىآيد ] . آنگاه عدد قابل قسمت بر « 12 » و « 5 » را كه « 60 » است بدست مىآوريم ؛ زيرا اين دو نيز متباينان هستند . سپس عدد قابل قسمت بر « 60 » و « 6 » را كه باز هم عدد « 60 » است به دست مىآوريم ؛ زيرا اين دو عدد متداخلان هستند [ و گفتيم كه عدد قابل قسمت بر دو عدد متداخل ، عدد بزرگتر از آن دو مىباشد ] .