وجود دارد « 1 » . اگر ميان وارثان كسى باشد كه به قرابت محض ارث مىبرد ، ابتدا سهم صاحبان فرض

--> دوم از آن دختر است و بقيه به يكى از افراد ياد شده اختصاص مىيابد . « عصبهء بغيره » به تعصيب ارث نمىبرند مگر به واسطه مذكّرهاى در درجهء آنها يا درجهء پايين‌تر . بنابر اين اگر از ميت دو دختر ، و دختر پسر [ / عصبهء بغيره ] به جا مانده باشد ، به دو دختر دو سوم داده مىشود و به دختر پسر هيچ تعلق نمىگيرد مگر وى برادر داشته باشد يا پسر پسر در آن فرض وجود داشته باشد . ر . ك : جواهر ، ج 39 ، ص 99 . ليكن براساس مذهب اهل بيت ( ع ) مادامى كه دررتبهء پيش از عصبه ، « ارث بر » وجود داشته باشد ، مقدار زايد به عصبه داده نمىشود ، بلكه مقدار زايد به صاحبان فرض ، به نسبت سهامشان ردّ مىشود ؛ به جز زوجين كه سهمشان - در صورتى كه با وارث ديگر جمع شده باشند - از حدّ اعلى بيشتر و از حدّ ادنى كمتر نمىشود [ و اگر با آنها در جميع طبقات وارث ديگرى جز امام ( ع ) نباشد ، در ردّ بر هر دو يا برخصوص زوج تفاصيلى است كه در جاى خود آمده است ] . همچنين اگر مادر حاجب داشته باشد [ / اخوه و اولاد ] مقدار زايد به وى ردّ نمىشود . و اگر ميان وارثان كسى باشد كه به قرابت ارث مىبرد ، نه به فرض ، باقيمانده تنها به وى ردّ مىشود . مثال براى اوّلى [ كه وارثان موجود همگى « فرض بَر » باشند ] اگر وارث يك دختر و زوجه باشد ، مقدار زايد تنها به دختر داده مىشود ، و اگر وارث يك دختر و پدر و مادر باشد و مادر حاجب نداشته باشد ، مقدار زايد به همهء وارثان به حسب سهام آنها ردّ مىشود . مثال براى دومى [ كه برخى وارثان به قرابت ارث ببرند ] : اگر وارث پدر و مادر و زوجه باشد ، زوجه يك چهارم و مادر يك سوم در صورت عدم حاجب ، و يك ششم در صورت وجود حاجب مىبرد و بقيه تنها به پدر داده مىشود . همچنين اگر وارث پدر و مادر و زوجه و پسر باشد ، پدر و مادر دو ششم ، و زوجه يك هشتم مىبرند و بقيه به پسر داده مىشود . از اين بيانات روش شد : اوّلاً : عول هميشه به واسطهء حضور زوج يا زوجه حاصل مىشود ، آن گاه كه با دختر يا دختران يا خواهر يا خواهران پدر و مادرى يا پدرى تنها جمع شوند . ثانياً : به نزديكان مادرى كه تنها به فرض ارث مىبرند ، نقص وارد نمىشود ، به خلاف ديگران كه گاهى به فرض ، ارث مىبرند و گاهى به قرابت ؛ بسان يك دختر يا دو دختر كه اگر با پسران جمع شوند ، از يك دوم يا دو سوم كمتر مىگيرند ؛ زيرا در اين فرض به نص آيه ، مذكّر دو برابر مؤنث ارث مىبرد ، همچنين است يك خواهر يا چند خواهر . ثالثاً : بيشتر اصحاب پدر را جزو كسانى كه نقص بر آنها وارد مىشود ، ذكر نكرده‌اند ؛ زيرا پدر اگر با فرزند جمع شده باشد ، سهم وى كمتر از يك ششم مىشود و اگر با فرزند جمع نشده باشد از صاحبان فرض نيست . ر . ك : شرح لمعه ، ج 8 ، ص 79 - 92 ؛ جواهر ، ج 39 ، ص 99 - 110 ؛ موسوعهء فقهيه ميسّره ، ج 2 ، ص 72 - 75 [ مترجم ] ( 1 ) . مسأله را در قسم دوم رساله ، باب نخست ( في كيفيّة قسمة التركة على الورثة بالسهام الصحيحة ) ، فصل نخست ، توضيح مىدهيم و نگاه كن : جواهر 39 / 147 - 172 .