قوهء علميه و عمليه را در صقع داخلى نفس شرح و بسط داده و بيان كرده است كه نفوس اشقيا در آخرت منشأ وجود صور مولمه و معذّبه ميشوند و در ملكات و صور حاصله از ملكات متحركند ، به حركت دوريه ناشى از ذات متحرّك بر اين مطلب بنقل مبانى نقليه پرداخته است . ملا صدرا مراتب عقل نظرى را نيز بيان كرده است و مراتب عقل عملى را نيز بحسب استكمال در چهار مرتبه منحصر نموده . * * * در شاهد دوم اين مشهد در ضمن اشراقاتى دو مرتبه از تجرّد براي انسان از تجرد و تروحن عقلي و مثالى اثبات كرده است . آخوند از طرفى تجرد صور ادراكيه را اثبات نموده و از طرفى برهان خاص ، بر تجرد ذات نفس و روح انسانى اقامه نموده و از نقوض و مناقشات وارده جواب گفته است . بعد از اقامهء براهين كامل و دلائل اقناعى به ادلّهء نقليه تمسّك نموده و در نحوهء حدوث نفوس بحث نموده و نشئآت را متعدد دانسته بر خلاف حكما ، نشئآت وجودي را منحصر بنشأهء عقلي و حسى ننموده است . مصنّف علامه « قده » بطور اختصار تناسخ را باطل كرده و نفس مدبّر بدن را منحصر در مدبّر واحد نموده و از براي وجود نفس مقام سعى جمعى الهى ظلّ وحدت جمعيه مطلقهء حق قائل شده و آن را « بسيط الحقيقه كلّ الأشياء و تمام - الكمالات » دانسته است . مرتبهء اولاى وجود نفس را مرتبهء نبات و انتهاى استكمال أو را مقام فناء في اللّه و بقاى باللّه دانسته است مطالب قابل توجه در اين مقام بيان نموده كه در مقام