مسألهء تشكيك در ماهيات و چنين عقيده دارد كه تشكيك در ماهيات بحسب ذات جائز است . اگر ادلّهء اصالت وجود نبود نفس ماهيت « بما هي هي » اباء از قبول تشكيك ندارد . جامع بين مراتب شديد و ضعيف مفهوم كلى مبهم است كه در مقام حمل بر افراد قابل تشكيك است « 1 » . مشهد دوم [ در وجود حق و نحوهء صدور كثرات از أو و كيفيت انشاء و ايجاد نشأهء آخرت و عالم مادة ] مشهد ثاني اين كتاب در وجود حق و نحوهء صدور كثرات از أو و كيفيت انشاء و ايجاد نشأهء آخرت و عالم مادة كه مقدّمهء آخرتست مىباشد . اين مشهد مشتمل بر شواهدى است شاهد أول [ در صنع و ابداع است ] شاهد أول در صنع و ابداع است . اين شاهد متضمن اشراقاتى است . مصنّف از كيفيت وجود حق و نحوهء ثبوت و وجود أو فارغ گرديد و در مباحث قبل آن را بيان كرد . اين مشهد كه بمنزلهء الهيات خاصّه و مسائل ربوبيه و أكثر مباحث آن مىباشد متضمّن اين قبيل از مسائل است : غناء حق از ما سوى و قيام أو بذات خود و بيان آنكه آنچه كه مدخليت در ايجاد أشياء دارد عين ذات حقست فاعليت أو بر هيچ‌چيز توقف ندارد و گرنه بايد حقّ أول وجود مطلق و مبدء حقيقي نباشد مبدء جميع خيرات و منتهاى جميع حقايق

--> ( 1 ) - در أسفار جميع ادلهء مانعان تشكيك در ذاتيات را نقل نموده و بجميع آن ادله مناقشه نموده است در مباحث مثل و تعليمات اشكال شيخ را بر اين مسأله كه ناشى از تشكيك ذاتي است نقل نموده و گفته است دلائل نفى صور الهيه افلاطونيه مبتنى بر عدم جواز تشكيك در افراد نوع واحد است در حالتي كه تشكيك در ذاتي را ما جائز ميدانيم . ( أسفار مباحث انحاء اختلافات تشكيكى ص 97 ، 98 ، 99 و مباحث مثل ص 130 ، 140 .