مشتمل بر اشراقاتى است . « اشراق أول » ، در تحقق و خارجيّت وجود است . وجود منشأ تحصّل و تعيّن جميع ماهيات و مبدء اثر در جميع حقايق است . « اشراق ثاني » : در اشراق دوم برخى از احكام وجود از قبيل اين معنى كه وجود قابل تعريف نيست ، و تعريف اختصاص بماهيات دارد و وجود حقيقتى است عين خارجيت و منشأيت اثر ماهيت واحده ممكن است جهت مشترك بين خارج و ذهن باشد ، ولى وجود داراى وجود نيست حصول آن در ذهن مستلزم خلف و انقلاب و غيراينها از محذورات است بعد از تقرير اين معاني مسلك خود را در وجود بيان كرده است « وجود نه كلى است « 1 » و نه جزئي بلكه امر واحد شخصي است كه در مقام ذات تعيّن ندارد و باعتبارات تنزّلات در مراتب اكوان و بمناسبت تجلى و ظهور در حقايق و أعيان ثابته متّصف بكلّيّت و جزئيت و اطلاق و تقييد مىشود ، أصل حقيقت وجود چون صرف است ثاني از سنخ خود ندارد و حقايق امكانيه تفصيل آن اجمال و مقام فرق وجودند نه مقام جمع حقيقت . در ضمن « تفريع » مسلك حكماى مشّاء را بمسلك حكماى فهلوى بر ميگرداند و مسلك مشّاء را توجيه مينمايد . در ضمن تحقيقات عاليه اثبات مينمايد كه وجود عين هركمالى است . علم و قدرت و اراده ملازم با وجود و در خارج عين أصل وجودند و نيز بيان نموده است كه ماهيت بمنزلهء ظل و ظهور أصل وجود و نمود هستى مطلق بلكه ثانيهء ما يراه -

--> ( 1 ) - آخوند ملا صدرا در اين قبيل از مباحث از عرفا زياد متأثر است مخصوصا در اين تعبير مربوط باعتبارات تمهيد القواعد چاپ گ ط ص 89 ، 90 . و مقدمهء قيصرى ط گ ص 4 و شرح مقدمه ص 20 .