شيخ مشّائيّهء اسلام از خلف حجاب قوهء نظريه به اين حقيقت پى برده و يا باستمداد از ذوق به اين معنى رسيده است و در مواردى تصريح فرموده است : « ليس في قدرة البشر « 1 » الوقوف على حقايق الأشياء بل غاية الأنسان ان يدرك خواصّ الأشياء و لوازمها « 2 » » . محققان از أهل نظر ، خود اذعان دارند كه علم حاصل از طريق تصفيه كه حقّ اليقين و عين اليقين باشد اصفى و اتمّ و كاملتر است و اگر با شرايط حاصل شود تطرّق جهل و احتمال عدم اصابهء واقع در آن نميرود ولى حصول چنين علمى را ممكن نميدانند و آن را منحصر بانبياء و كمّل از أولياء ميدانند . اگر چه اين كلام درست است كه علم حاصل از طريق كشف و شهود صعب - المنال است « و جلّ جناب الحق ان يكون شريعة لكلّ وارد » و ليكن اگر انسان از طريق صحيح وارد شود حصول آن ممتنع نيست . كتب أهل عرفان و مطالب مدوّنهء در آن كتب كه اختصاص بمعارف دارد بهترين گواه ماست چون همانطوريكه مكرر گفتيم : مطالب مدوّن در كتب عرفا در مسائل مربوط بمعارف بمراتب كامل‌تر از مبانى فلاسفه است . البته اين معنى قابل انكار نيست كه خرق حجب امكانى و تصفيهء قلب از كدورات براي انسانى كه در ابتداى وجود انغمار در كثرت و مادّه دارد بلكه عين مادة و كثرت است بسيار مشكل است انسان وليدهء طبيعت و مأنوس با مشتهيات نفسانى

--> ( 1 ) - و هو « ره » ادرك هذا المسر بصحة الفطر و صفاء الروح . ( 2 ) - شيخ رئيس بدون اشكال بطريقهء شهود و كشف نظر داشته است و ليكن در عصر أو أفكار عرفا مثل اعصار بعد از شيخ بسبك و اسلوب أهل نظر تدوين نشده بوده است و در عصر أو نيز مطالب نادرست و مخالف طريق برهان در افواه قلندران زياد رايج بوده است .