اين طريقه بواسطهء تحصيل صور علميّه حاكى از واقع بحقايق ميرسد ولى بين أو و واقع صورتي حائل و حاجب است . اين علم ، يعنى علم حاصل از اين طريق را علم اليقين نام نهاده‌اند هركه بمسائل مربوط بمبدء و معاد و أحوال و نشئآت بعد از موت و مباحث الهيات و نحوهء صدور كثرت از حق و كيفيت ثبوت صفات كمالية در عرصهء وجود و ذات حق با قدم برهان و معراج استدلال پى ببرد « فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً » . اين طريقه بدون شك مقدّم بر طريقهء أهل كلام از معتزله و اشاعره است و كلمات حكماى اسلامى در مباحث و مسائل مربوط بعقايد اسلامى كاملتر و تامتر از أصول و مبانى اشاعره و معتزله است . بدون تعصّب و مجامله بايد گفت : طريقهء تكلم ملعبه با عقايد و أفكار و آراء شريعت محمّديه است ؛ مسائل مدوّن در كتب كلامى اشاعره و معتزله مجموعه‌يى از ظلمات بعضها فوق بعض است چون مسائل آن مبتنى بر مجادلات و مجازفات است ما در جاى خود گفته‌ايم : بدليل عقل و اجماع و سنّت و كتاب بحث به طريقهء متكلّمان از اشاعره و معتزله ممنوع و حرام است . طريقهء ديگر از براي رسيدن بحقايق طريقهء عرفا و ارباب كشف است و اين طريقهء انبياء و أولياء است . سالكان اين طريق به چشم دل ملكوت سماوات و ارض را شهود مينمايند و بواسطهء اتصال بملكوت و باطن حقايق كه عوالم عقول طوليه و عرضيه و مقام أسماء و صفات حق باشد بحقايق اين عالم واقف ميشوند . مقدّمهء اين طريقه تصفيهء باطن و قلب و بالجمله تنوير روح از كدورات جسمانى است قلب بعد از آنكه بواسطهء رياضات علميّه و عمليه نورانى شد ؛ أنوار حق در آن تابش مىكند . صدر المتألهين اين طريقه را نيز علاوه بر تكميل قوهء عقلي پيموده است لذا در مقدمهء