حوزهء اصفهان در عصر صفويه مجمع افاضل و اعلام بود اگر بازار شعر و ادبيات رواج نداشت در عوض بازار علوم شرعيه : فقه و أصول و تفسير و حديث . و علوم عقلية : فلسفه و عرفان و علوم رياضى و طب رونق يافت . بزرگترين فلاسفه و عرفا در اين عصر بوجود آمدند و محققترين فقها و علماى شريعت در اين عصر بظهور پيوستند در زمان هجوم افاغنه باصفهان دانشمندان اين حوزهء علمى متوارى شدند ولى چون اين مركز علمى عمق داشت بعد از آنكه نادر شاه افشار صفحات ايران را از لوث وجود افاغنه پاك نمود اين حوزه رونق گرفت و تا اواسط قاجاريه گرم بود بلكه مدرسان عاليمقام كه مروج أفكار ملا صدرا بودند در أوائل قاجار بيشتر جلوه و ظهور داشتند آخوند نوري و اتباع و معاصران و تلاميذ أو معاصر با فتحعلى خان قاجار بودند . سلاطين صفويه تنها مذهب حقهء جعفرى را مذهب رسمى ايران قرار ندادند بلكه به واسطهء ترويجى كه از معارف اسلامى مىنمودند ايران مركز تدريس علوم مختلف گرديد . فيلسوفان و عارفانى نظير مير داماد و مير فندرسكى و ملا صدراى شيرازى و ملا محسن فيض و محقق لاهيجى . . . . و فقها و متخصصان در علوم عقلي و نقلى مانند آقا حسين خوانسارى و صاحب ذخيره و جمال المحققين و فاضل هندى و محدثان جامع و محققى نظير مجلسى أول و ثاني . . . پا بعرصهء ظهور نهادند . مجموعا با ملاحظه و مقايسه بين خوبيها و بديها ، عصر صفويه عصر با بركت و رحمت بود . صد افسوس كه پيدايش سلطانحسين موجبات فلاكت اين سلسله را فراهم نمود ، بواسطهء سهل - انگارى در مهام أمور و تمايل بمجالست با رمال و دعانويسها و خوش‌گذرانى و غفلت از حال مردم زحمات سابقين را پايمال نمود . وحدت مذهب و عدم موجبات تشنّت آراء يكى از موهبات خاصهء حق