مناصب بشمار ميرفته است . اخيرا تكفير و تفسيق دانشمندان متخصص در عقليات مبتذل و چه‌بسا مورد طعن قرار گرفت اگر چه جماعت زيادى از معتقدين و مؤمنين بقواعد عقلي و عرفانى از مراجع دينى بوده‌اند و در همين رشته‌ها حوزهء تدريس داشتند ولى اين دانشمندان جهات مربوط به تقيه را مراعاة مينمودند . عجب آنكه برخى از مخالفان سرسخت فلسفه و عرفان جمعى را تكفير و جمع ديگرى را كه قائل به همان أقوال و عقايد بوده‌اند كاملا احترام مينمودند مثلا خواجهء طوسى و مير داماد از كسانى هستند كه بجميع مبانى مهمهء فلسفه معتقدند و از مروجان و اركان فنون عقلي ميباشند معذلك مورد تكريم و احترامند بعضي ديگر از علما بواسطهء اعتقاد به همين مبانى تكفير شده‌اند . اين قبيل از تناقضات هم ديده مىشود . همانطوريكه ذكر شد قضيه تكفير و افراط در مخالفت ائمهء حكمت و معرفت و متخصصان در فلسفه و عرفان تقريبا از بين رفت ولى حوزه‌هاى گرمى هم كه از براي تدريس علوم اسلامى وجود داشت به حد قابل اعتنائى گرمى و رونق خود را از دست داد لذا زمينهء بوجود آمدن متخصص ماهر در علوم الهى هم تقريبا از بين رفت . * * * *