عمدهء اشتباهاتى كه جمعى از مستشرقان درنتيجه ايرانيان و ساير دانشمندان معاصر اسلامى ، مصرى و عراقى و غيرهم ، مرتكب شده‌اند ناشى از عدم تخصص و تمحض آنها در فلسفه و عرفان اسلامى است . تصوّف بسبك متداول بين عرفاى اسلامى نتيجهء تحقيقات وسيع و دامنه‌دارى است كه در قرون متمادى در مدارس اسلامى مرسوم و متداول بوده است . عرفان علمى و عملى يكقرن بعد از پيدايش اسلام علم مستقلى شد و أهل سلوك شروع بتدوين فن عرفان نمودند و روزبروز اين علم توسعه يافت تا عصر و زمان شيخ اكبر صاحب فصوص و فتوحات . محيي الدين مكمّل و يا بنيان‌گزار عرفان علمى بسبك متداول است أو چنان اين علم را وسعت داد و بمسائل مختلفه سروصورت بخشيد كه آثار و كتب أو مأخذ بحث و استدلال و تحرير عقايد قرار گرفت و بعد از أو تلاميذ و پيروانش مبانى أو را بسبك قابل توجهى تحرير نمودند . اين علم در ايران بيشتر از ساير ممالك اسلامى نضج گرفت ، كما اينكه ايرانيان در جميع علوم اسلامى و تحرير و تقرير علوم و معارف مقدم بر ساير مسلمين ميباشند . در حوزه‌هائيكه از جميع ممالك طالبان علوم از براي تحصيل متجمّع ميشدند افاضل اين حوزه‌ها از قديم الأيام همان ايرانيان بودند ، در جميع معارف اسلامى و علوم متداول در دورهء اسلامى دانشمندان ايرانى شاخص بودند . در حوزهء علميهء نجف كه حقير مدتى در اين حوزهء پر فيض محصّل بود از أكثر ممالك اسلامى : افغان ، پاكستان ، هند ، تبّت ، قطيف ، بحرين ، احساء و مملكت سعودى و عراق . . . . طالبان علم به تحصيل مشعول بودند محققان و افاضل صاحبنظر همان طلاب ايرانى ميباشند ، اصولا ايرانيان در علوم و معارف داراى قريحهء مخصوصى هستند و بر ديگران امتياز دارند