گردد ونور علم توحيد در نور حال أو مستتر ومندرج گردد ، بر « 1 » مثال اندراج نور كواكب در نور آفتاب . ودر اين مقام ، وجود موحّد در مشاهدهء جمال واحد ، چنان مستغرق عين جمع گردد كه جز ذات وصفات واحد « 2 » در نظر شهود أو نيايد ، تا غايتى كه اين « 3 » توحيد را صفت واحد بيند ، نه صفت خود . واين ديدن را هم صفت أو بيند وهستى أو قطره‌وار در تصرّف تلاطم أمواج بحر توحيد افتد وغرق جمع شود . ومنشأ توحيد حالي ، نور مشاهده است ومنشأ توحيد علمي ، نور مراقبه است « 4 » . واز توحيد حالي مزجى با توحيد علمي مىباشد : « وَمِزاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ * عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ » « 5 » ، وصف شراب اين توحيد است . وسبب وجود بعضي از بقاياى رسوم در توحيد حالي آن است كه : صدور ترتيب افعال وتهذيب أقوال از موحّد ممكن بود وبدين جهت در حال حيات ، حقّ « 6 » توحيد ، چنان كه بايد گزارده نشود . بلى ، خواص موحّدان را در حال حيات از حقيقت توحيد صرف ، چنان كه به « 7 » يكبارگى آثار ورسوم وجود در أو متلاشى شود ، گاه گاه لمحه‌اى بر مثال برقى خاطف لامع گرددو في الحال منطفى شود . وبقاياى رسوم ، ديگر باره معاودت كند ؛ چنان كه از آن « 8 » خبر داده‌اند . وفوق توحيد حالي ، توحيد الهى است . وآن « 9 » ، آن است كه حقّ سبحانه وتعالى ، در

--> ( 1 ) - مر : و . ( 2 ) - دا : - چنان مستغرق عين جمع گردد كه جز ذات وصفات واحد . ( 3 ) - مر : - اين . ( 4 ) - دا ، مر : - است . ( 5 ) - المطفّفين : 27 - 28 . ( 6 ) - الف : - حقّ . ( 7 ) - الف : - ب . ( 8 ) - مر : - أو . ( 9 ) - مر : - أو .