اسلوب انشاء كتاب امّا شبههء دوم كه راجع است بانشاء و اسلوب نثر كتاب ، مشكلى است بجا و بمورد كه بايد آن را حلّ كرد . زيرا سبك انشاء و اسلوب جمله بندى و نسج تركيبات و استعمال لغات و به كار بردن صنايع بديعى و امثال اين امور ، و همچنين مقايسهء آثار با يكديگر ، در نظر اهل فن يكى از موازين و مقياسات دقيق و قرائن و امارات ظنّى صحيح براى تشخيص عصر تأليف كتب فارسى است ، چنان كه املاء و رسم الخطّ و تصوير و امثال آن از علائم تعيين زمان تقريبى كتابت نسخه است . بعقيدهء من كسى كه در نوشته‌هاى فارسى تمرين و تدرّب و به زبان اهل قلم آشنايى كامل داشته باشد ميتواند با مطالعهء مختصر از روى اثر پى بتاريخ ظهور آن ببرد ، به اين معنى كه خاصيّت عصرى آن را تميز بدهد مثلا بگويد كه فلان نثر سبك و حالت نوشته‌هاى قرن پنجم را دارد هر چند نويسنده‌اش در قرنهاى بعد بوده و بمدد ذوق و چيره‌دستي استادى اسلوب قرون ما قبل را تقليد كرده باشد - و همين مقياس در نظم فارسى نيز به كار است . در صورتى كه منتسب اليه يك اثر صاحب آثار مسلّم ديگر هم باشد ، واضح است كه بايد اثر مشكوك را با آثار محقّق مقايسه كرد . و اين حالت كاملا دربارهء شيخ بزرگوار ما صدق مىكند كه آثار فارسى مسلّم الصدورش مانند دانشنامه و رسالهء نبض « 1 » مقياسى براى

--> ( 1 ) در سر گذشت شيخ بقلم شاگردش ابو عبيد جوزجانى كه نسخهء كامل قديم آن با نقل طبقات الاطباء فرق و در بعضى جهات بر آن مزيّت دارد تصريح شده است كه شيخ كتاب علائى و رسالهء نبض را به فارسى نوشت . - در نقل طبقات الاطباء نيز مىنويسد « مختصر فى النبض بالعجمية » .