قرار مىگرفته است . ولى قدر مسلم اين است كه دكارت بوسيلهء آثار و تأليفات گيوم دواورنى از برهان شيخ اطلاع پيدا كرده است . در اينجا ذكر اين نكته شايد بمورد باشد كه ترجمهء لاتينى كتاب شفا در سالهاى 1496 و 1546 در ايتاليا بچاپ رسيده و آخرين چاپ آن پنجاه سال پيش از تولد دكارت انتشار يافته بود و چون مسئلهء نفس و معاد و بقاء آن ، در آن زمان از مسائل بسيار مهم و مورد بحث بوده است ، ناچار نويسندگان و فلاسفه براى حل اين مشكل از منابع مختلف استفاده مىكرده‌اند و يقينا بآثار و كتب ابن سينا كه آوازهء شهرت و معروفيتش دنياى غرب را فراگرفته بود ، مراجعه نموده و از آنها بهرهء كافى برده‌اند . بگفتهء ارنست رنان « 1 » محصلين و دانشمندان سوربون و همچنين علماء و روحانيون پاريس ، علاقهء شديد و ميل مفرطى بمطالعه و تحقيق فلسفهء اسلامى نشان داده و با شوق و ولع عجيبى آن را مورد بحث و مناقشه قرار داده بودند . با اين حال بعيد به نظر مىرسد كه از مطالعهء مطبوعات ايتاليائى و از جمله ترجمهء لاتينى شفاى شيخ غفلت كرده باشند ، بخصوص كه بعضى از آنان دريافته بودند كه بين آراء ابن سينا و عقايد سنت اگوستن مشابهت و قرابت كامل وجود دارد . از طرف ديگر محتمل است كه دكارت علاوه بر كتب و آثار گيوم دواورنى از طريق مطالعهء آثار و تاليفات روژه بيكون « 2 » كه يكى از علاقه‌مندان فلسفهء اسلامى بوده ، بافكار و نظريات فيلسوف ايرانى وقوف يافته باشد . بنا بر آنچه گذشت ، به خوبى معلوم مىگردد كه دكارت خواه مستقيم و

--> ( 1 ) - ernest Renan , Averroes . p . 267 - 278 ( 2 ) - Roger Bacon