به‌وجود آمده است « دوركهيم » مىگويد : در تاريخ گذشته جامعه‌هاى ابتدايى به صورت پيكره واحدى بودند . . . اگر نظام مذهبى و جهان بينى فكرى و اعتقادى را هم تابعى از نظام اجتماعى و جامعه بينى تصور كنيم به اين نتيجه مىرسيم كه براساس تحليل جامعه شناسى هم ، نظام متناسب با روح اجتماعى و نظام اجتماعى گذشته « توحيد » است كه در نظام قبايل وحشى و بدوى توحيد به صورت « توتم » در مىآيد و توتم پرستى نوعى توحيد انحرافى است كه در تجلى پيروى و انتخاب عينى آن يك نوع بت‌پرستى منحط است . دوركهيم اين را « سوسياليسم » مىخواند مىگويد در جامعهء قديم چه در خانواده و چه روستا و قبيله و ايل روح جمعيتى اصالت دارد نه روح انديويد و آليسم ( اصالت فرد و فردپرستى ) در توتم پرستش در آغاز كار معبود واحد است توحيد بدوى كاملًا روش حاكم است به قول « دوركهيم » و « مولر توتم پرستى شكل ابتدايى تمام اديان معروف جهان است و توحيد به شكل نمود بدوى و واحد پرستى مىباشد . انسان بدوى در فطرت ابتدايى آزادش به صورت فطرى و طبيعى گرايش توحيدى دارد و پس از گذشت زمان كه « ماى » جامعه به چند « من » تبديل مىشود و جامعه به چند طبقه و طبقه به چند لايه ، و لايه به چند رشته و گروه تقسيم مىشود و خداى واحد به چند خدا تبديل مىگردد . « 1 » نكتهء قابل توجه اين است كه در قرآن از زبان متفكران بت پرست نقل شده است كه آنان مىگويند « ما بت‌ها را عبادت نمىكنيم مگر اين كه ما را به خداى واحد نزديك سازند » « 2 » يا در قرآن مىفرمايد : اگر از بت‌پرستان بپرسيد كه چه كسى خالق زمين و آسمان است همه به يك صدا خواهند گفت اللَّه « 3 » همان ذات اعلى و حاكم بر هستى است با توجه به اين نكته جامعه شناس معروف مىگويد : « خدايان متعدد در فرهنگ بت‌پرستان « آفريدگار » نيستند و اين يكى از محكم‌ترين دلايل بر اثبات تقدم توحيد بر شرك است » ابتدا آفريدگار واحد تنها

--> ( 1 ) . خلاصه‌اى از اسلام شناسى ، ص 259 - 289 . . ( 2 ) . زمر ، آيه 3 . . ( 3 ) . لقمان ، آيهء 25 . .