الشيخ محمد باقر الشريعتي الأصفهاني

212

تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى )

حقيقتى است كه به صفت وجود آراسته و هم‌چنين دريا و انسان هركدام حقيقتى هستند غير يك‌ديگر ولى وجود دارند ما براى فهم اصالت وجود بايد بگوييم هستى مراتب و جلوه‌هايى دارد و مصاديقى ، يك جا به شكل سنگ است و جاى ديگر هستى به شكل گربه است و انسان و زمانى پلنگ است . اين‌ها جلوه‌هاى مختلفِ هستى مطلق مىباشند مانند برق كه در هر كجا جلوه و خاصيتى دارد ، برق است كه قرص تلگراف را مىبرد در يك جا لامپ خانه را روشن مىكند در يخچال سردى توليد مىكند و در شرايط ديگر غذا را مىپزد . نبايد گفت در يخچال برق هست در خانه برق هست بلكه اين برق است كه در هر جايى جلوه‌اى دارد بنابراين هستى گاهى در شكل سنگ ظاهر مىشود و گاهى در قالب كره زمين و خورشيد و ماه ، مثال ديگر مىگويند : جهان با صورت‌هاى مختلفى كه دارد يك موج بيش نيست . اما در مصاديق گوناگون جلوه‌هاى خاصى دارد يك جا امواج به صورت صدا تبديل مىشود و در جاى ديگر رنگ‌ها را مىسازد . رنگ بنفش مرتبه‌اى از موج است و رنگ قرمز مرتبهء ديگر ، آب موج است و آتش هم موج است . بنابراين هستى هم مراتبى دارد و مصاديقى ، انسان يك مرتبه از هستى است سنگ مرتبه ناقص‌ترى از آن مىباشد و همين درجات و مرتبه‌هاى وجود است كه كثرت ايجاد كرده است . و اختلافى را كه مىپذيرد تشكيكى و مراتبى است ، نه تباينى يا مربوط است به شدت و ضعف و كمال و نقص وجود مىباشد مانند نطفه كه مرتبهء ناقص و ضعيفى از وجود انسان است ولى « جنين » مرتبهء كامل‌ترى است و يا مربوط است به امتدادات و اتصالات ، كه نوعى تشابك وجود و عدم است مانند كميت و كيفيت ، زمان و مكان بعضى از موجودات نسبت به موجودات ديگر مقدم‌ترند مانند انسان پدر نسبت به انسان پسر يا حيوانات نسبت به نباتات و روييدنىها و گياهان نسبت به جمادات كامل‌ترند و جمادات نيز مراتبى دارند و شدت و ضعفى ، فلز طلا از نقره ارزشمندتر است و عقيق و فيروزه از سنگ خارا بهتر است و در مرتبه جمادى كامل‌تر است اما آن‌چه مربوط به امتدادات و اتصالات است بعضى از نظر ابعاد طول و عرض و عمق يعنى بعضى بزرگ‌ترند مثل ستاره و خورشيد و كوه و دريا نسبت به مصاديق خود