على ربانى گلپايگانى

375

ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )

و تقابل ( ميان آن‌دو ) تقابل تضائف است و يا اينكه اين دو امر وجودى در مقايسه با يكديگر تعقل و تصور نمىشوند ، مانند ( مفهوم ) سياهى و سفيدى ، پس اين دو امر متضاد با يكديگرند و تقابل ( ميان آن‌دو ) تقابل تضاد مىباشد . و در صورت دوّم ( كه دو امر متقابل وجودى نيستند ) قهرا يكى از آن‌دو وجودى و ديگرى عدمى خواهد بود ، زيرا ميان دو امر عدمى تقابل نخواهد بود و در اين صورت يا چنين است كه درمورد اين دو امر متقابل ، موضوعى است كه قابل و پذيراى آن‌دو امر است ، مانند نابينائى و بينايى ( كه يكى وجودى است و ديگرى عدمى و موضوع قابل آن‌دو انسان است ) و تقابل اين دو امر ، تقابل عدم و ملكه ناميده مىشود ( امر وجودى را ملكه و امر عدمى را عدم ملكه گويند ) و يا اينكه اين‌گونه نيست ( موضوع واحدى كه قابل هردو باشد وجود ندارد ) مانند نفى و اثبات و اين دو امر ، متناقضين و تقابل آن‌دو تقابل تناقض ناميده مىشود ، منطقيون و فلاسفه تقابل را اين‌گونه تقرير كرده‌اند و از احكام مطلق تقابل اين است كه ميان دو طرف تحقق مىيابد ، زيرا تقابل نوعى نسبت ميان متقابلين است و نسبت ميان دو طرف تحقق مىيابد . شرح مطالب : در اين فصل مطالب ياد شده در زير مورد بحث قرار گرفته است : الف - اقسام غيريت . ب - تعريف تقابل . ج - اقسام تقابل . الف - اقسام غيريت :