على ربانى گلپايگانى
305
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
بين حركت دست به سوى غذا و حركت مخصوص لوله مرى براى رساندن غذا از حلق به معده ؟ و . . . « 1 » غايت در كارهاى گزاف و عبث تا اينجا با پاسخ از اشكال بر غايت درمورد فاعلهاى طبيعى آشنا شديم ، اكنون به بررسى اشكالاتى كه بر غايت درمورد برخى از كارهاى اختيارى انسان شده است مىپردازيم : نخست اصطلاحاتى كه درمورد كارهاى مختلف انسان ( در رابطه با غايت ) به كار مىروند را يادآور مىشويم : كارهاى انسان را به اعتبار غايات مترتب بر آنها به شش قسم تقسيم كردهاند : 1 - فعل باطل ، 2 - فعل محكم ، 3 - فعل عبث ، 4 - فعل گزاف ، 5 - فعل عادى ، 6 - فعل ضرورى . براى روشن شدن اقسام ياد شده و نيز پاسخ اشكال غائى نبودن برخى از افعال اختيارى انسان لازم است مطالبى را متذكر گرديم : 1 - كارهاى اختيارى انسان داراى سه مبدء و مقدمه است : الف : مبدء علمى ( تصور فعل و تصديق به فائده آن ) . ب : مبدء شوقى : ( اشتياق نسبت به انجام كار ) . ج : مبدء عملى : ( قواى طبيعى بدن كه پس از اراده نمودن فعل ، شروع به فعاليت مىكنند و درنتيجه كار موردنظر تحقق مىيابد ) . 2 - قبلا بيان گرديد كه اصطلاحا ، غايت درمورد فاعلهاى فاقد شعور ( فاعل طبيعى ) را « ما اليه الحركة » ، و غايت درمورد فاعلهاى داراى شعور را « ما لاجله الحركة » مىگويند ، بنابراين غايت مبدء عملى كارهاى انسان ، همان « ما اليه
--> ( 1 ) اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 3 ، ص 242 - 239 .