3 - آيا اين بحث از مسائل فلسفى خالص است : نكتهء مهمى كه لازم است دربارهء آن بحث شود اين است كه ، آيا بحث دربارهء غايت و علت غائى از مسائل فلسفى خالص است يا نه ؟ . همان‌گونه كه در بحثهاى گذشته بيان گرديد ، مقصود از مسائل فلسفى خالص ، آن‌گونه بحثهايى است كه اصول موضوعه آنها از علوم ديگر گرفته نشده است ، بلكه اصول موضوعه و مبادى و مقدمات آنها همگى عقلى بوده و عقل مىتواند بدون استناد به آراء علمى ، بحث و بررسى خود را در اطراف مسألهء موردنظر ادامه دهد ، مانند مسائلى از قبيل : قانون عليّت ، اصل سنخيت ، جبر على و معلولى و غيره . حال براى آنكه روشن شود كه مسأله « علت غائى » از مسائل فلسفى خالص است يا نه بايد قلمرو اين بحث را در موجودات مجرد ، از موجودات مادى ( عالم طبيعت ) جدا كنيم . در زمينهء موجودات مجرد از ماده ، شكى نيست كه هيچ‌گونه راهى براى كاوشهاى علمى و تجربى وجود ندارد . بنابراين اثبات غايت و علت غائى در اين قلمرو در انحصار عقل خواهد بود . ولى در قلمرو عالم طبيعت ، البته راه براى كاوشهاى علمى و تجربى باز است ، همانگونه كه مشاهده‌هاى حسى معمولى هم مىتواند راه‌گشا باشد . ولى درعين‌حال ، نقش علوم طبيعى و حتى مشاهده‌هاى حسى در حد تأييد و پشتيبانى از عقل است ، و گرنه « عقل » خود مىتواند با استناد به يك رشته مقدمات عقلى ، اصل « غايت » را در نظام طبيعت اثبات نمايد . و اينك توضيح مطلب را از فيلسوف شهيد مطهرى يادآور ميشويم : « اگر از راه فلسفى بخواهيم وارد شويم ، تحليل عقلانى ماهيت حركت ما را به اين نتيجه مىرساند بدون آنكه نيازمند تجسّس احوال موجودات زنده باشيم . اثبات فلسفى غايت از طريق حركت از اين راه است كه : اولا چنان‌كه قبلا ثابت شد حركت در ذات خود بسيط و واحد است و اجزاء