كه كمال اول براى موجود متحرك بشمار مىرود ، توضيح اين مطلب در مرحله قوّه و فعل خواهد آمد . مصنف در نهاية الحكمه اين مطلب را اين‌چنين توضيح داده‌اند : « در آينده ( مرحله قوه و فعل ) خواهد آمد كه حركت براى موجودى كه داراى قوه است ، كمال اوّل مىباشد ، بنابراين كمال دوّمى هم در كار است كه متحرك به واسطهء حركت ( كمال اوّل ) به سوى آن توجه دارد و اين كمال دوّم ، غايت حركت بشمار مىرود و نسبت آن به حركت نسبت تمام به نقص مىباشد » « 1 » . البته كلمهء أخير را مىتوان به‌معناى « آخرين و نهايى » هم ترجمه كرد ، زيرا فعليت‌ها و كمالات قبلى مقصود بالذات نيستند ، همان‌گونه كه خود حركت هم براى متحرك مقصود بالذات نيست ، بنابراين كمالات و فعليت‌هاى غيرنهايى ، غايت‌هاى نسبى ، و كمال و فعليت نهايى ، غايت نهايى خواهد بود . ب - تفاوت غايت در فاعلهاى با شعور و فاقد شعور دومين مطلبى كه مصنف در اين فصل مطرح كرده‌اند ، فرق ميان فاعل داراى شعور و فاعل فاقد شعور است ، در فاعل شاعر ، علم و آگاهى او نسبت به غايت ، در فاعليت او ( حركت ، ايجاد فعل ) دخالت دارد ، و او فعل را به قصد وداعى رسيدن به غايت انجام مىدهد و درنتيجه ، غايت دو مرحله پيدا مىكند : 1 - مرحلهء ذهنى و علمى . 2 - مرحلهء خارجى و عينى . و مرحلهء علمى غايت باوجود فاعل متحد بوده و مقدم بر فعل است و مرحلهء عينى آن متأخر از فعل مىباشد ، هرچند پس از انجام فعل با فاعل اتحاد وجودى پيدا مىكند . ولى در فاعل فاقد شعور ، علم و آگاهى او در فاعليت او ( حركت و ايجاد فعل ) دخالت ندارد ، در اين صورت غايت يك مرحله بيش ندارد و آن مرحلهء خارجى است

--> ( 1 ) نهاية الحكمه ، مرحلهء 8 ، فصل 11 .