منافات دارد ؟ پاسخ اين اشكال اين است كه ) تحقق امكان به اين معنا در قضيه با توجه به اعتبار عقلى ( و ) به خاطر مقايسه‌كردن محمول به موضوع ، با ضرورت داشتن آن به حسب خارج به خاطر ثبوت و وجود علت ، منافات ندارد . ( و به عبارت ديگر : در توصيف قضيه به امكان به معناى سلب ضرورت ذاتى ، وصفى ، و وقتى ، به واقعيت خارجى توجه نمىشود ، بلكه تنها نسبت ميان محمول و موضوع در عالم ذهن و اعتبار عقلى مورد مطالعه قرار مىگيرد و در اين مطالعه و اعتبار ، علاوه بر اينكه موضوع به حسب ذات اقتضاى ضرورت محمول را ندارد ، وصف خاص يا وقت خاصى كه مقتضى ضرورت محمول باشد نيز مورد توجه قرار نگرفته و اعتبار نشده است . و يك چنين قضيه‌اى حيثيت حكايت‌كنندگى از خارج را ندارد ، تا گفته شود ، با واقعيت خارجى مطابقت ندارد و كاذب است ، بلكه صرفا يك اعتبار عقلى است ، و نفس الامر او هم همان تحليل و اعتبار ذهنى است نه واقعيت خارجى ) . و اين امكان ، امكان اخص ناميده مىشود . ( زيرا أخص از دو معناى قبل است ) . 4 - گاهى امكان به معنى سلب ضرورت از جهات سه‌گانه ( ذات ، وصف ، وقت ) و ( نيز سلب ) ضرورت به شرط محمول به كار مىرود ، مانند اينكه مىگوئيم : زيد فردا نويسنده است بالامكان ، و ( اين امكان ) به امور مستقبل كه هنوز تحقق نيافته‌اند تا اينكه ضرورت به شرط محمول در آنها تحقق يابد ، اختصاص دارد ، و ( به كار بردن ) اين امكان ( سلب ضرورت به شرط محمول در مورد حوادث استقبالى ) به خاطر غفلت از اين است كه هرحادث استقبالى ( در ظرف زمانى خود ) به خاطر منتهى شدن آن به علل و اسبابى كه موجب ( وجود يا عدم او مىباشند ) و مفروغ عنه هستند ( يعنى آن اسباب يا تحقق مىيابند يا تحقق نمىيابند و اين امر مفروع عنه است و دائر مدار فرض و اعتبار ما نيست ) يا واجب ( الوجود بالغير ) است و يا ممتنع ( الوجود بالغير ، و فرض امكان در مورد اين حادثه‌هاى استقبالى ، فرضى است كه با واقع خارجى مطابق نيست ) و اين امكان ، امكان