كه از آن در تو پديد آمده است ، مثال و همانند آن شىء است . بررسى و تحليل كلام شيخ اشراق كلام شيخ اشراق نيز خالى از ابهام نيست و نمىتوان آن را دليل بر اثبات اتحاد وجود ذهنى و خارجى از نظر ماهيت بشمار آورد ؛ زيرا معلوم نيست كه مقصود وى از مطابقت داشتن اثرى كه از شىء خارجى در ذهن پديد آمده است با آن شىء ، مطابقت از نظر ماهيت باشد ، بلكه ممكن است مقصود از آن مطابقت در عوارض از قبيل رنگ ، شكل ، حجم و مانند آن باشد . گواه بر اين مطلب اين است كه او خود تصريح كرده است به اينكه آنچه در نفس حاصل مىشود ، مثال معلوم خارجى ، يا مثال حقيقت آن است ، نه نفس حقيقت ، و حال آنكه دومين بخش از مدعاى قول مشهور اين است كه نفس ماهيت و حقيقت شىء خارجى در نفس موجود مىشود نه شبح و مثال آن . كلامى از صدر المتألهين صدر المتألهين ( ره ) در اين‌باره كلامى دارد كه يادآور مىشويم : كلام وى در حقيقت همين كلام شيخ اشراق است ولى او مطلبى را به آن افزوده و ممكن است با توجه به آنچه او به آن افزوده است بتوان اين برهان را تكميل نمود . اينك نقل كلام وى : 1 - هرگاه براى ما نسبت به چيزى علم حاصل مىشود از دو حالت بيرون نيست : چيزى براى ما حاصل گرديده يا چيزى براى ما حاصل نشده است ( تفاوتى در ما پديد آمده يا نه ؟ ) . 2 - اگر چيزى براى ما حاصل نگرديده است آيا چيزى از ما زائل گرديده است يا نه ؟ 3 - اگر نه چيزى حاصل شده و نه چيزى زائل گرديده است در اين صورت ،