اختلاف تباينى و اختلاف تشكيكى و مرتبه‌اى است . صدر المتألهين ( رحمه اللّه ) در اين‌باره مىگويد : « و اما كون اختلاف اللوازم دليلا على اختلاف الملزومات ، فالحق دلالته على قدر المشترك بين التخالف النوعى و التخالف بحسب القوة و الضعف و الكمال و النقص » « 1 » : اينكه اختلاف لوازم و آثار دليل بر اختلاف ملزومات باشد ، حق اين است كه اين مطلب بر قدر مشترك ميان اختلاف نوعى و اختلاف به حسب قوت و ضعف و كمال و نقص ، دلالت دارد . دلايل وحدت تشكيكى حقيقت وجود اين نظريه نيز از دو مدعا تشكيل شده است : 1 - واقعيت و هستى عينى يك حقيقت دارد . 2 - اين حقيقت واحد داراى مراتب تشكيكى است . در متن بر اثبات مدعاى نخست دو برهان اقامه گرديده است . و هردو برهان ، مبتنى بر مسأله‌اى است كه در فصل دوّم اثبات گرديد و آن مسأله « اشتراك معنوى مفهوم وجود است » . برهان اوّل : اگر موجودات خارجى به تمام ذات مختلف باشند ، در نتيجه بايستى مفهوم وجود كه واحد است از اين مصاديق مختلف بدون اينكه جهت جامعى در نظر گرفته شود انتزاع گردد ، و انتزاع مفهوم واحد از مصاديق مختلف بدون در نظر گرفتن جهت جامع محال است ؛ زيرا مفهوم وجود بر هريك از اين مصداقها منطبق مىگردد و مفهوم و مصداق از نظر ذات با يكديگر تفاوتى ندارند . تنها فرق ميان مفهوم و مصداق ، اين است كه مفهوم ، وجود ذهنى دارد و مصداق ، وجود خارجى ( اين مطلب در دليل سوم اصالت وجود هم اشاره شد و در مرحله آينده به تفصيل بحث خواهد شد كه وجود ذهنى و خارجى از نظر ماهيت يكسان مىباشند ) ، و از آنجا كه بنابراين نظريه مصداقها به تمام ذات با يكديگر متباين هستند و مفهوم

--> ( 1 ) اسفار ، ج 2 ، ص 100 .