السيد الطباطبائي
84
مجموعه رسائل ( فارسى )
استاد علامه در ذيل حديث نخست ضمن يك پاورقى ، به توضيح و تشريح آن پرداخته است . الحديث : زرارة بن اعين از امام باقر يا امام صادق عليهما السلام روايت كرده كه فرمودند : ماعبداللّه شي مثل البداء ؛ خداوند با هيچ چيزى همانند اعتقاد به بداء پرستش نشده است . طباطبائى : بداء از صفات و خصوصياتى است كه گاهى اعمال و كارهاى اختيارى ما بدان موصوف مىشوند از اين جهت كه آن كارها از روى علم و آگاهى و اختيار از ما سر مىزنند ، چون هر كارى از كارهاى اختيارى كه ما انجام مىدهيم براى مصلحت و فايدهاى است كه انگيزهء ما در انجام آن نوع كار است همان مصلحت و فايدهاى كه ما از آن آگاهى يافتهايم و به سبب آن دست به انجام آن كار زدهايم . پس ممكن است ما از يك مصلحت و فايدهاى اطلاع پيدا كنيم و بخواهيم كارى را كه متضمن آن مصلحت و فايده است به جا آوريم . سپس از يك مصلحت و فايده ديگرى كه بر خلاف مصلحت و فايدهء نخستين است ، مطلع و آگاه شويم و تصميم ما در انجام آن كار عوض شود ، آنگاه مىگوييم : بداء حاصل شده كه ما چنين كنيم ، يعنى اين چنين براى ما روشن شد بعد از آنكه از ما پنهان بود . پس بداء از نظر لغوى به معناى ظهور و آشكار شدن و در اصطلاح كلامى ، ظهور و پيدايى عمل و كارى است كه به علت خفا علم به مصلحت برما پوشيده و پنهان بوده است . بعداً در استعمال واژه بداء توسعه قائل شده و آن را بر هر عمل و كارى كه در ظاهر انجام خلاف آن متصور بوده است ، اطلاق كردهاند . ناگفته نماند كه هستى هر موجود و وجود هر يك از موجودات و پديدههاى جهان