السيد الطباطبائي

42

مجموعه رسائل ( فارسى )

عظيم به وديعت نهادن ، سخت‌تر است . « لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » ؛ « 1 » بىگمان آفرينش آسمان‌ها و زمين از خلقت مردم بزرگ‌تر است ، ولى بيشتر مردم نمىدانند . حديث بيست و نهم از همان باب : از اميرالمؤمنين پرسيدند دليل بر وجود و اثبات صانع چيست ؟ فرمود : سه چيز : حال به حال شدن ، سستى پايه‌ها و شكستن تصميم‌ها . علامه مجلسى ضمن اشاره به حديث توحيد مفضل بن عمرو رسالهء هليله او كرده و نوشته : مرسل بودن آن دو حديث و ضعف محمد بن سنان و مفضل ، آسيبى نمىزند ، زيرا اخيرى محل منع است و برخى به علو شأن و جلالت هر دو گواهى داده‌اند ، علاوه بر آن‌كه متن هر دو خبر بر درستى آن‌ها ، گواهى صادق مىباشد . علامه طباطبائى پانوشتى نسبتاً مفصل در اين زمينه آورده و چنين نتيجه گرفته است كه اصل حديث‌ها از امام صادق عليه السلام بوده ، ولى از تصرف راويان و كم و زياد كردن آنان و ناسخان مصون نمانده‌اند . . . . « 2 » حديث معروف به توحيد مفضل ، باب چهارم كه مجلسى فرازى از آن حديث را كه صنعت و خلقت جهان عظيم را مطرح ساخته توضيح داده و گفته است اين فراز اشاره به قوىترين براهين وحدانيت و وجود خداى تعالى است . استاد علامه در تعليقه خود خاطرنشان ساخته است كه اين فراز شايد نزديك‌ترين نوع استدلال به فهم ما باشد ، ليكن قوىترين بودن آن معلوم نيست و شايد برخى برهان‌ها قوىتر از آن باشند هر چند از فهم‌هاى معمولى دور باشند . « 3 »

--> ( 1 ) . مؤمن ، آيه 57 . . ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 3 ، ص 56 . . ( 3 ) . همان ، ص 62 . .