را در قالبى چون قرآن ، آن‌چنان تنظيم كند كه هيچ كس نتواند نظير آن را بياورد ؛ و نيز مانعى ندارد كه براى يك منظور ، چندين قالب و تركيب لفظى پديد آيد كه همهء آن‌ها آيينه‌هاى تمام نماى آن معنا و در حد اعجاز باشند . بنابراين ، مىتوان گفت كه بلاغت اعجازآميز ، تنها بر محور معانى بلند و رسايى دور مىزند كه بر تمامى جهات ذهنى و خارجى منطبق بوده باشد . « 1 » تحدى قرآن به همهء معارف گران‌قدر آن سوره‌هاى بنى اسرائيل [ اسراء ] ، يونس ، و هود به دنبال هم در مكهء معظمه نزول يافته‌اند . اين سوره‌ها به ترتيب : چهل و نهمين ، پنجاهمين ، و پنجاه و يكمين سوره‌هايى بوده‌اند كه بر قلب نازنين رسول اكرم صلى الله عليه و آله نازل شده‌اند . « 2 » در اين سه سوره ، براى آوردن نظير سوره‌هايى از قرآن تحدى به عمل آمده است ، و ما از بررسى آيات سه‌گانه در آن‌ها بدين نتيجه مىرسيم كه در اين سوره‌ها گذشته از فصاحت و بلاغت ، به جميع معارف ارجمند قرآن نيز تحدى شده است . اينك به بررسى كوتاهى دربارهء اين سه آيه - به ترتيب نزول آن‌ها - مىپردازيم : 1 . « قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً » ؛ « 3 » بگو : اى محمد اگر انس و جن دست به دست هم دهند كه مثل اين قرآن را بياورند ، هرگز نتوانند آورد ، اگرچه برخى از آنان پشتيبان برخى ديگر باشند . پر واضح است كه در اين آيه - گذشته از جنبهء فصاحت و بلاغت - به تمامى خصوصيات قرآن و صفات كمالى آن ، از نظر لفظ و معنا ، تحدى شده است ، زيرا اگر

--> ( 1 ) . تفسير الميزان ، ج 1 ، ص 66 و ترجمهء الميزان ، ج 1 ، ص 128 . . ( 2 ) . قرآن در اسلام ، ص 180 . . ( 3 ) . اسراء ، آيه 88 . .