ممكن است گفته شود كه اين ادعايى بيش نيست ، زيرا مخالفان قرآن را مورد اشكال و ايراد قرار داده و چه بسا كتاب‌هايى هم در اين زمينه نوشته‌اند . در پاسخ بايد گفت : همهء اشكال‌هايى كه به قرآن گرفته شده ، مطالب پوچ و بىاساسى است كه بدان‌ها در كتاب‌هاى تفسير پاسخ داده شده است ، و ما نيز در تفسير الميزان هر اشكالى را در مورد خود مطرح كرده و بدان پاسخ گفته‌ايم . البته ، اگر در اشكال‌هاى طرح شده دقت به عمل آيد ، معلوم مىشود كه هدف از اين اشكال تراشىها و خرده‌گيرىها ، چيزى جز متهم ساختن نيست ، چنان كه گفته‌اند : « اگر چشم محبت متهم باشد ، چشم عداوت متهم‌تر است ! » « 1 » آيه‌اى كه در آغاز اين بخش بدان اشارت رفت ، مردم را به تدبر در آيات قرآنى ترغيب مىكند تا در احكام ، مواعظ ، حِكم ، و قصص قرآن به دقت بينديشند ؛ آن‌گاه شرايط و ظروف نزول آيات را - از نظر مكى يا مدنى بودن ، محكم يا متشابه بودن و نيز از ديگر جهات - مورد مطالعه قرار دهند ، تا بر آنان مسلم و قطعى شود كه ميان آيات قرآن اختلافى وجود ندارد ؛ هر آيه‌اى ، آيه ديگر را تأييد مىكند ؛ و بدون آن كه اختلافى پديد آيد ، هر آيه‌اى گواه و شاهد آيهء ديگر نيز مىباشد . بنابراين ، به هيچ وجه اختلاف در قرآن راه ندارد . نه از طريق تناقض ؛ نه به صورت تفاوت ؛ نه آيه‌اى ، آيهء ديگر را نفى مىكند ؛ و نه آيه‌اى از نظر متانت و استحكام ، تفاوت اساسى با آيهء ديگر دارد ، زيرا : « . . . كتابى است كه از آيات متشابه ، همگون ، و تكرارى آن ، خداترسان را لرزه بر اندام افتد . . . . » « 2 » همين عدم اختلاف در قرآن ، انسان را بدين مطلب رهبرى مىكند كه قرآن كتابى فرو فرستاده شده از سوى خداوند است ، در حالى كه اگر از جانب خدا نمىبود ، هرگز

--> ( 1 ) . تفسير الميزان ، ج 1 ، ص 64 و ترجمهء الميزان ، ج 1 ، ص 125 . . ( 2 ) . زمر ، آيه 23 . .