اعتقاد به آن كه در سازمان آفرينش هيچ پديده‌اى ظاهرى يا باطنى بدون مقدمه و ايجاد زمينهء مساعد صورت نمىگيرد ، پس در انجام مقاصد درونى و يا نجات از مصايب و بليات فردى و اجتماعى هم بدون كوشش و هم بدون تهيهء مقدمات و موجبات ، هر قسم توقعى به جا نخواهد بود . لاقيدى و بيكارگى و راحت‌طلبى كه از خلقيات ريشه‌دار جامعه ماست و توقع آن كه با كمترين عمل بالاترين پاداش را داشته باشيم ! بلاترديد ناشى از همين طرز فكر است كه حكمت ربوبى پروردگار را آن‌طور كه بايد متذكر نيستيم ، او را فعال ما يشاء نه به مفهوم خيرخواهى مطلق او ، بلكه به ميزان خودخواهىها و هوس‌هاى متغير خود مىدانيم ؛ ظلم مىكنيم و تن به هر نوع ستم مىدهيم ، از ارتكاب مناهى باك نداريم و در ورطهء فساد و مذلت غوطه مىخوريم ، ولى دست‌ها بر آسمان داريم تا خدا ما را از مصايب برهاند ، رفع جور از ما بنمايد ، حوايج دنيوى ما را برآورد و بهترين اجر اخروى براى ما مقدر دارد ! عالمان دين و مفسران قرآن ، با دقت و موشكافىهاى جدى كه در جمله‌ها و كلمات قرآن نموده‌اند ، بسيارى از اصول و مقررات اجرايى دين را دريافت كرده و فقه اسلامى را كه معرف فطرى و علمى بودن اين دين است ، تدوين كرده‌اند و از اين راه خدمت شايسته‌اى به تحكيم مبانى شريعت نموده‌اند ، ولى شايد اين كافى نباشد . حقانيت و افتخار مذهب تشيع در اين است كه باب اجتهاد و فتوا را مفتوح ساخته تا به تناسب تكاملى كه قهراً در علم و فكر انسانى روى مىدهد ، در قرآن « تفقه » كنند و با فكر علمى درخشان‌تر سازند و ضمناً كوشش اهل دانش و تحقيق را هم در تمسك به قرآن و « تفرس » در آن بيشتر و مطلوب‌تر نمايند . در اين حال ، اميد و آرزوى ما بر اين است كه من بعد اطلاعات قطعى علمى روز نيز براى دريافت مقاصد قرآن و تفسير آيات آن بيشتر مورد استفاده قرار گيرد تا از