باشد ، چون مىبينيم كه تركيب‌بندى جملات آن ، نظير تركيب و نظم و جمله‌بندىهايى است كه براى بشر ممكن است . بلكه از اين جهت بوده ، كه خداى سبحان نگذاشته دشمنان دينش دست به چنين اقدامى بزنند ، به اين معنا كه با اراده الهيه خود ، كه حاكم بر همه عالم ، و از آن جمله بر دل‌هاى بشر است ، تصميم بر چنين امرى را از دل‌هاى بشر گرفته ، و به منظور حفظ معجزه ، و نشانه نبوت ، و نگه‌دارى پاس حرمت رسالت ، هروقت بشر مىخواسته در مقام معارضه با قرآن برآيد ، او را منصرفش مىساخته است . ولى اين حرف فاسد و نادرست است ، و با آيات تحدى هيچ قابل انطباق نيست ، چون ظاهر آيات تحدى ، مانند آيه قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ ، وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ ، إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ، فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ « 1 » اين است كه خود بشر نمىتواند چنين قالبى بسازد ، نه اين‌كه خدا نمىگذارد ، زيرا جمله آخرى آيه كه مىفرمايد : فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ ، ظاهر در اين است كه استدلال به تحدى استدلال بر اين است كه قرآن از ناحيه خدا نازل شد ، نه اين‌كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آن را از خود تراشيده باشد ، و نيز بر اين است كه قرآن به علم خدا نازل شده ، نه به انزال شيطان‌ها ، هم چنان‌كه در آن آيه ديگر مىفرمايد : أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ ، بَلْ لا يُؤْمِنُونَ ، فَلْيَأْتُوا

--> ( 1 ) . سوره هود : 14 .