ما در درك آن خطا رفته باشد و همچنين نسبت به بديهىترين قضايا از قبيل سفيدى برف و سياهى زغال تشكيك كنيم . علاوه بر اين ، اين سخن از كسى سر مىزند كه قائل به اصالت حس باشد ، يعنى بگويد غير از محسوسات هيچ چيزى موجود نيست و اين خطا از خطاى ديگر فاحشتر است ، زيرا در همين عالم شهود به بسيارى از چيزها علم و ايمان داريم ، درحالىكه با هيچ‌يك از حواس خود احساسش نكرده‌ايم و اگر ما كسى باشيم كه وجود موجودى غير محسوس را ممكن بدانيم ، هرگز درباره فرشته وحى چنين حرفى نمىزنيم و ما در تفسير سوره مريم گفتارى در معناى تمثل ملك گذرانديم ، كه به درد اين مقام نيز مىخورد . وجوهى در تفسير انزال وحى بر قلب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بعضى « 1 » در توجيه اين‌كه فرمود : روح الامين آن را به قلب تو نازل مىكند ، گفته‌اند : چون به‌طور كلى آلت درك و آن چيزى كه به خاطر آن انسان مكلف به تكاليف مىشود قلب است ، نه بدن ، هرچند كه قلب هم آنچه را درك مىكند به وسيله ادوات و اعضاى بدن ، از چشم و گوش و غيره باشد كه اشكال اين را در بالا گفتيم . و بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله داراى دو جنبه بوده : يكى جنبه ملكى و ديگرى جنبه بشرى ، به خاطر جنبه ملكىاش فيض را مىگرفت و به خاطر جنبه بشرىاش آن فيض را افاضه مىكرد ، و اگر در آيه

--> ( 1 ) . روح المعانى : 7 / 338 . ( 2 ) . روح المعانى : 7 / 338 .