س 62 - حدود و ثغور يك آيه چگونه قابل تشخيص بوده است ؟ ( بحث روايتى و قرآنى ) ج - آنچه دقت در تقسيم‌بندى طبيعى كلام عرب به فصول و قطعه‌هاى جداى از هم ، و مخصوصا در كلمات مسجّع آن ، و نيز آنچه كه تدبّر در روايات وارده از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيتش در خصوص عدد آيات وارد شده اقتضاء مىكند ، اين است كه يك آيه از قرآن كريم يك قطعه از كلام خداست كه حقّش اين است كه بر آن يك قطعه اعتماد و تكيه نموده و در تلاوت آن را ، از قبل و بعدش جدا كرد . و اين قطعات به اختلاف سياق‌ها و مخصوصا در سياق‌هاى مسجّع مختلف مىشود ، چه بسا يك كلمه به تنهايى به خاطر سجع آخرش يك آيه به حساب آيد ، مانند كلمهء : « مُدْهامَّتانِ ، دو برگ سبز » « 1 » و چه بسا آيه دو كلمه يا بيشتر باشد ، خواه كلام تامّ باشد يا ناقص ، مانند : « الرَّحْمنُ » « عَلَّمَ الْقُرْآنَ » « خَلَقَ الْإِنْسانَ » « عَلَّمَهُ الْبَيانَ » « 2 » و مانند : « الْحَاقَّةُ » « مَا الْحَاقَّةُ » « وَ ما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ » « 3 » و چه بسا كه يك آيه بسيار طولانى باشد ، مانند آيهء پيرامون قرض دادن و گرفتن كه آيه 282 از سوره بقره است . « 4 » س 63 - آيا براى تعداد آيات قرآن نصّ متواترى رسيده كه قابل اعتماد باشد ؟ ( بحث روايتى و قرآنى ) ج - پيرامون تعداد آيه‌هاى قرآن بايد گفت : در اين خصوص نصّ متواترى نرسيده كه يك‌يك آيه‌ها را معرفى كند ، و هريك را از ديگرى متمايز سازد ،

--> ( 1 ) . سورهء الرّحمن ، آيهء 64 . ( 2 ) . سورهء الرحمن ، آيات 1 - 4 . ( 3 ) . سورهء الحاقة ، آيات 1 - 3 . ( 4 ) . الميزان ؛ ج 13 ، ص 320 .