و اين يك معناى ديگرى از استدراج است كه آيات زير اشاره به آن دارد : « أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ، آگاه باشيد كه با ياد خدا دل‌ها آرامش مىگيرد » « 1 » ، « وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً ، و هركه از كتاب من روى بگرداند وى را روزگارى سخت خواهد بود . » « 2 » ، « فَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ كافِرُونَ ، اموال و اولادشان تو را به شگفت نياورد فقط خدا مىخواهد به وسيله آن در زندگى دنيا عذابشان كند و جانشان به حال كفر درآيد . » « 3 » و ليكن اين معنا با جملهء « و املى لهم » كه در آيهء مورد بحث است سازگارى ندارد ، بنابراين ، همان معناى اوّل متعيّن است . « 4 » س 806 - معنا و مفهوم « املاء » در آيهء شريفهء « وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ » « 5 » چيست ؟ و فرق آن را با « استدراج » بيان كنيد ؟ ج - كلمهء « املاء » به‌معناى مهلت دادن است ، و جملهء « إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ » تعليل مطالبى است كه در دو آيهء سابق [ آيهء مذكور ] بود و التفاتى كه از تكلم مع الغير در « سَنَسْتَدْرِجُهُمْ » به تكلم وحده در « املى » به كار رفته براى اين است كه دلالت كند بر مزيد عنايت بر محروم ساختن ايشان از رحمت الهى و وارد ساختنشان درمورد هلاكت . نكته ديگر اين التفات اين است كه املاء مهلت دادن تا مدت معين است و به همين جهت آيهء شريفه در معنى نظير آيهء « وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ

--> ( 1 ) . سورهء رعد ، آيهء 28 . ( 2 ) . سورهء طه ، آيهء 124 . ( 3 ) . سورهء توبه ، آيهء 55 . ( 4 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 453 . ( 5 ) . سورهء اعراف ، آيهء 183 .