بر خودش و براى كسى واجب كرده ، « 1 » مانعى ندارد ، چون خدا وعده خود را خلف نمىكند ( دقت فرماييد ) . « 2 » س 539 - حقوق موجودات ، بر خداى تعالى چيست ؟ ج - يكى از حقوق موجودات ، بر ذات الهى اين است كه آنها را به كمال تكوينى و تشريعى كه براى آنها پيش‌بينى شده است [ مقدّر شده ] هدايت نمايد . و از حقوق بندگان بر خدا اين است كه آنها را به عاقبت امور و سرانجام افعال خود برساند ، و خداوند هم آنها را به عاقبت اعمالشان مىرساند . ( حال عاقبت امر هركس هرچه باشد به اختيار خودش بستگى دارد ) ، كه خداوند در سورهء يوسف آيهء 21 مىفرمايد : « وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ » . « 3 » س 540 - چه فرقى بين « حق » و « صدق » وجود دارد ؟ ج - به‌طور كلى حق و صدق عبارت است از خبر مطابق با واقع ، با اين تفاوت كه چنين خبرى را از آن جهت كه در مقابلش واقعيتى خارجى و ثابت ، وجود دارد حق گويند ، و از اين جهت كه خود خبر مطابق با آن واقعيت خارجى است صدق مىنامند . « 4 » س 541 - چرا ردّ يا اثبات حقائق معنوى در شأن علوم طبيعى و اجتماعى نيست ؟ ج - وظيفه علوم اجتماعى تنها اين است كه از روابط اجتماعى كه ميانه

--> ( 1 ) . سورهء يونس ، آيهء 103 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 1 ، ص 340 . ( 3 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 7 ، ص 54 و 56 + الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 4 ، ص 49 . [ با تصرف ] . ( 4 ) . الميزان ؛ ج 3 ، ص 9 .