مراد على شمس
550
با علامه در الميزان ( فارسى )
اهل بيت عليهم السّلام هم چيزىكه بتوان اعتماد بر آن كرد ديده نمىشود . گو اينكه حيوانات بهطورى كه مشاهده مىكنيم جزئيات و تفاصيل انسانى را نداشته و مكلف به دقائق تكاليفى كه انسان از ناحيه خداوند مكلف به آن است نيستند چنان كه آيات قرآنى نيز اين مشاهده را تأييد مىنمايد ، زيرا جميع اشياء عالم را مسخر انسان مىداند و او را از ساير حيوانات افضل مىشمارد ، اين منتهى چيزى است كه درباره حيوانات مىتوان اظهار داشت . « 1 » س 533 - آيا اجتماعات حيوانى هم مانند اجتماعات بشرى ماده و استعداد پذيرفتن دين الهى در فطرتشان وجود دارد ؟ ج - [ بله ] ، همان فطرياتى كه در بشر سرچشمه دين الهى است و وى را براى حشر و بازگشت به سوى خدا قابل و مستعد مىسازد در حيوانات نيز هست . « 2 » س 534 - اگر كسانى از قبيل دانشمندان حيوانشناس اعتراض كنند و بگويند غير انسان از انواع حيوانات هيچ نوعى نيست كه از موهبت اختيار برخوردار باشد تا حشر براى آنان متصور گردد بلكه كارهاى حيوانات مانند كارهاى نباتات طبيعى و غيراختيارى است چه پاسخى مىتواند داشته باشد ؟ ج - جواب اين اعتراض از تأمّل در معناى اختيار و دقت در حالات نفسانىاى كه انسان به وسيله آن افعال اختيار خود را انجام مىدهد به دست مىآيد ، زيرا اگر عنايت الهيه شعور و ارادهاى را كه در حقيقت ملاك اختيار انسان در افعالش است در آدمى به وديعه سپرده است براى اين سپرده كه وى حيوانى است كه به وسيله شعور مىتواند در موارد خارجى عالم دخل و تصرف
--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 110 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 111 . [ با تصرف ]