در روزگارى كه اين سوره نازل مىشده هنوز تشريع نشده بود ، و به همين جهت در اين سوره كليات فروع دين از قبيل نماز و حج را بيان كرده است . و از آنجايى كه دعوت مشركين به اصول دين توحيد از طريق انذار صورت مىگرفته ، و نيز وادارى مؤمنين به اجمال فروع دين به لسان امر به تقوى بوده ، و قهرا سخن از روز قيامت به ميان آمده ، لذا گفتار را در آن فراز بسط داده ، و در آغاز سوره ، زلزله روز قيامت - كه از علامت‌هاى آن است و به وسيله آن زمين ويران شده ، و كوه‌ها فرومىريزد - را خاطرنشان ساخته است . « 1 » س 502 - اصل كلمهء « حجّ » در لغت به چه معناست ؟ و اوّلين بار عمل مخصوص حجّ توسط چه كسى تشريع گرديد ؟ ج - كلمه « حج » در اصل لغت به‌معناى قصد است و اگر عمل مخصوص در بيت الحرام را كه اوّلين بار ابراهيم عليه السّلام آن را تشريع نمود و در شريعت محمدى صلّى اللّه عليه و آله نيز جريان يافت حجّ ناميده‌اند به همين جهت است كه هركس بخواهد اين عمل را انجام دهد قصد خانه خدا مىكند . و عمل حج با اركان و اجزايى كه دارد يك دوره كامل مسير ابراهيم خليل عليه السّلام در مراحل توحيد ، و نفى شرك ، و اخلاص عبوديت او را مجسم مىسازد . « 2 » س 503 - كلمه « حجّ » به چه معناست ؟ ج - معناى « حجّ » عبارت است از اعمالى كه در بين مسلمين معروف است ، و ابراهيم خليل عليه السّلام آن را تشريع كرده ، و بعد از آن جناب همچنان در ميان اعراب معمول بوده و خداى سبحان آن را براى امت اسلام نيز امضاء كرده ،

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 14 ، ص 477 . [ با تصرف ] ( 2 ) . الميزان ؛ ج 14 ، ص 521 و 522 .