روشن‌تر آيهء « إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ، ما آنچه در زمين جلوه‌گر است زينت و آرايش ملك زمين قرار داديم تا مردم را به آن امتحان كنيم كه كدام يك در طاعت خدا عملشان نيكوتر خواهد بود » « 1 » شاهد ادعاى ما است كه گفتيم زينت اعمال كه همان محبوبيت و لذيذ بودن آن است نسبتى به خداى تعالى نيز دارد . پس نيكىها بىواسطه و با واسطه همه منسوب به خدا است و بدىها و گناهان بدون واسطه به شيطان و نفس و با واسطهء اذن به خداى تعالى نسبت داده مىشود . و نسبتش به خدا از اين باب است كه اين‌گونه كارها به اذن او انجام مىگيرد تا امتحان الهى جاى خود را بيابد . « 2 » س 221 - آيهء شريفهء « وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً » « 3 » با اينكه مىفرمايد : « براى هركسى وجهه و هدفى است كه خواه‌ناخواه به سوى آن خواهد رفت و از آن تخلف نخواهد كرد ، چه آن هدف سعادت باشد و چه شقاوت » در عين حال ، امر به سبقت گرفتن در خيرات مىكند ، آيا اين تناقض نيست ؟ زيرا اگر سعادت و شقاوت اشخاص حتمى و قهرى است ديگر معنا ندارد كه امر به سبقت در خيرات كند ؟ ج - اين گرچه به حسب ظاهر تناقض است ، و ليكن با كمى دقّت معلوم خواهد شد كه مىخواهد بفرمايد براى هريك از شما سرنوشت معينى از بهشت و دوزخ و سعادت و شقاوت هست ، و ممكن نيست كسى راهى غير از اين دو راه داشته باشد پس در خيرات سبقت گيريد ، باشد كه از اهل سعادت و بهشت شويد ، نه از اهل دوزخ و شقاوت . « 4 »

--> ( 1 ) . سورهء كهف ، آيهء 7 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 437 و 443 . [ با تصرف ] ( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 148 . ( 4 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 95 . [ با تصرف ]