هنوز ايمان در دل‌هاى شما داخل نشده » « 1 » به آن اشاره شده است نيست بلكه حقيقتى است بسيار عالىتر و بلندتر . « 2 » س 184 - اسلامى كه ابراهيم و اسماعيل عليهما السّلام براى ذريّه‌شان در خواست نمودند چه مرتبه‌اى از اسلام بود ؟ ج - تفصيل سؤال و اشكال : ممكن است گفته شود ، آنچه از معناى اسلام ، و نشان دادن مناسك و توبه ، كه شايسته مقام ابراهيم و اسماعيل عليه السّلام است ، كه در خود ذريّه آن جناب است . و به چه دليل بگوئيم : اين عناوين در حق ذريّه آن جناب نيز اراده شده ؟ با اينكه آن جناب ذريه خود را جز درخصوص دعوت اسلام با خودش و فرزندش اسماعيل شركت نداد ، بلكه ذريّه خود را در عبارتى جداگانه ذكر كرده ، و گفت : « وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ » با اين حال چه مانعى دارد بگوئيم : مرادش از اسلام معنايى عمومى است ، كه شامل جميع مراتب اسلام ، حتى ابتدائىترين مرتبه آن ، يعنى ظاهر اسلام هم بشود چون همين مرتبه نيز آثارى جميل و نتايجى نفيس در مجتمع انسانى دارد ، آثارى كه مىتواند مطلوب ابراهيم عليه السّلام باشد ، همانطور كه در نظر پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله نيز اسلام به همين معنا است ، چون آن جناب به همين مقدار از اسلام كه به حقانيت شهادتين هر چند به ظاهر اعتراف كنند اكتفاء مىكرد ، و اين اعتراف را مايه محفوظ بودن خونهاشان مىدانست ، و مسأله ازدواج و ارث را بر آن مترتب مىكرد . بنابراين هيچ مانعى ندارد بگوئيم : مراد ابراهيم عليه السّلام از اسلام در جملهء : « رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ » ، آن معناى عالى از اسلام است ، كه لايق شأن او و

--> ( 1 ) . حجرات 14 . ( 2 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ص 111 .