بازخواست مىشود كه ارتكاب قبيح و لغو و گزاف درباره‌اش احتمال برود . حقيقت مطلب اين است كه اشاعره و پيروانش در اين‌باره افراط و معتزله و پيروانش تفريط نموده‌اند . « 1 » [ در اين‌باره رجوع كنيد به بحث انواع علوم و تصديقات انسان ] س 99 - در روايات نحوهء رابطهء ملائكه با ابليس چگونه بيان شده است ؟ ( بحث روايتى ) ج - در تفسير عياشى « 2 » از داود بن فرقد از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه فرمود : ملائكه قبل از داستان آدم ابليس را از جنس خود مىپنداشتند ، و ليكن خداى تعالى او را مىشناخت و با تحريك حميّت و عصبيت او آنچه را كه در نفس او پنهان بود آشكار ساخت ، و درنتيجه صراحتا گفت : « خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ » * « 3 » س 100 - چگونه « قياس در دين ، به رأى خود » به ابليس نسبت داده شده است ؟ ( بحث روايتى ) ج - در الدر المنثور « 4 » است كه ابو نعيم در كتاب حليه و ديلمى از جعفر بن محمد از پدرش و او از جدش از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل كرده‌اند كه فرمود : اوّلين كسى كه دين را به رأى خود قياس كرد ابليس بود . خداى تعالى فرمود تا بر آدم سجده كند ، او در جواب گفت : « من از او بهترم مرا از آتش و او را از گل آفريدى » . امام جعفر بن محمد عليه السّلام پس از نقل اين روايت اضافه كرد كه : هر كس امر دين را به رأى خود قياس كند خداوند او را در قيامت با ابليس قرين

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 62 . [ با تصرف ] ( 2 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 9 ، ط / تهران . ( 3 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 71 . ( 4 ) . الدر المنثور ؛ ج 3 ، ص 72 ، ط بيروت .